شیعیان بومی کنیا

  • کد خبر: 520
  • منبع خبر: اسلام در شرق آفریقا

خلاصه در حال حاضر اقلیت درخور توجهی از شیعیان بومی، در کشور کنیا زندگی می کنند که محل استقرار آنان علاوه بر حومه نایروبی (ایستلی) بیشتر در مناطق ساحلی کنیا و شهرهای مومباسا، مالیندی، لامو و ناکوروست.


در حال حاضر اقلیت درخور توجهی از شیعیان بومی، در کشور کنیا زندگی می کنند که محل استقرار آنان علاوه بر حومه نایروبی (ایستلی) بیشتر در مناطق ساحلی کنیا و شهرهای مومباسا، مالیندی، لامو و ناکوروست. آمار دقیقی از این شیعیان که در شهرها و روستاهای این منطقه پراکنده اند، وجود ندارد، ولی می توان گفت جمعیت آنان براساس آمارهای شفاهی ارائه شده از سوی علمای شیعه در حدود 2 هزار نفر است.

این شیعیان که غالباً پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در سلک پیروان مذهب اهل البیت(ع) جای گرفته اند، در زمره محروم ترین مسلمانان کنیا به شمار می روند و به دو گروه تقسیم می شوند: بخش عمده ای از شیعیان بومی فعلی کنیا، در زمره مسلمانان سواحیلی می باشند که طی دو دهه گذشته به تدریج به تشیع گرویده اند. علاوه بر آن، شماری از افراد قبیله های کیکویو و دوروما طی دو دهه گذشته به تدریج بخ مذهب اهل البیت (ع) متمایل شده اند و بر اثر پیوستن رئیس یا چند تن از افراد صاحب نفوذ این قبیله ها به تشیع، به طور رسمی به مذهب اهل البیت (ع) گرویده اند. (1)

رهبر معنوی شیعیان بومی کنیا، شیخ عبداللهی ناصر است که پس از گرایش به مذهب تشیع و نگارش کتاب ها و جزواتی درباره مذهب اهل البیت (ع)، نقش بسیار مهمی در افزایش شمار پیروان تشیع ایفا نموده است. این عالم بزرگوارطی دو دهه گذشته، با بهره گیری از معلومات بسیار وسیع خود در زمینه تاریخ اسلام و اصول عقاید شیعی، در چند مرحله به مناظره با علمای وهابی و دست نشاندگان آنان در کنیا پرداخته و با شکست آنان، جایگاه والای شیعه و بر حق بودن آن را به تمامی مسلمانان این کشور اعلام کرده است. سلسله سخنرانی های شیخ عبداللهی ناصر که در قالب نوارهای صوتی و تصویری هم چنان در میان مسلمانان کشور، به خصوص در مناطق حاشیه اقیانوس هند توزیع می گردد نیز از عوامل مشوق بومیان مسلمان در روی آوردن به مذهب اهل البیت(ع) بوده است. از این رو، در موضوع تشیع در کنیا و حتی کشورهای اطراف، از جمله تانزانیا، هیچ گاه نباید از نام این اندیشمند و متفکر بزرگ غفلت ورزید. (2)

در خصوص جایگاه تشیع درمیان بومیان شیعه در کنیا و مقایسه آنها با شیعیان بومی تانزانیا می توان گفت، هنوز راه درازی برای گسترش تشیع در این کشور وجود دارد؛ به گونه ای که هنوز از ظرفیت ها و پتانسیل های موجود در اشاعه مکتب اهل البیت (ع) میان بومیان مسلمان کنیا به طور کامل استفاده نشده است؛ با این حال شواهد و قراین نشان از توسعه تشیع در این منطقه در آینده ای نزدیک دارد.

امروزه، شیعیان بومی کنیا با وجود مشکلات اقتصادی و تنگناهایی که از ناحیه معاندان تشیع برای آنها ایجاد شده است، سعی در صیانت آیین خود دارند و با برگزاری مراسم و مناسبت های شیعی هم چون برپایی هفتگی دعای کمیل، مراسم اعیاد و شهادتین ائمه اطهار (ع) و عزاداری ماه محرم، چهره درخشانی از مذهب اهل البیت (ع) را در مقابل مسلمانان اهل سنت ترسیم کرده اند.

شیعیان خوجه اثنی عشری و مراکز تبلیغی جمهوری اسلامی ایران، از حامیان اصلی این شیعیان بومی به شمار می روند. این مراکز طی دو دهه گذشته تلاش کرده اند با تأسیس چند مدرسه شیعی در شهرهای نایروبی، مومباسا، لامو و مالیندی و پدید آوردن نسلی از جوانان شیعه تحصیل کرده، مسیر دشوار فعلی این شیعیان بومی را که به نوعی در محاصره مسلمانان اهل سنت و وهابیان قرار داردند، هموار سازند. افزایش تعداد شیعیان بومی و گرایش چند تن از روحانیان برجسته اهل سنت کنیا به مذهب تشیع طی ده سال گذشته نیز در راستای رشد تدریجی این اقلیت کوچک در میان مسلمانان کشور و روند رو به رشد آن در آینده نزدیک ارزیابی می شود. (3)

از مشکلات فعلی شیعیان بومی کنیا می توان کمبود مراکز آموزشی، کمبود مساجد شیعی در مناطق ساحلی، اطلاعات ناکافی شیعیان بومی درباره اسلام و تشیع، کمبود شدید علمای شیعه بومی، فقر اقتصادی و در عین حال فقر فرهنگی آنان را برشمرد.

چند مسجد کوچک متعلق به شیعیان بومی در شهرهای مومباسا، مالیندی و لامو نیز بسیار محقرند و از حداقل امکانات لازم برخوردارند؛ به گونه ای که وسایل داخلی این مساجد هم چون منبر، بلندگو، موکت و قفسه های چوبی کتاب ها عمدتاً قدیمی و مستهلک می باشند. علاوه بر آن، وضعیت ظاهری شیعیان بومی، حکایت از فقر شدید اقتصادی آنها دارد و لباس های کهنه و مندرس به خوبی از مشکلات فراوان معیشتی آنان حکایت می کند؛ در حالی که اکثر مسلمانان اهل سنت بر این عقیده اند که این بومیان شیعه با دریافت مبالغ هنگفت از جمهوری اسلامی ایران و شیعیان خوجه اثنی عشری به تشیع گرویده اند؛ این امر که همواره به طور مستقیم و گاه مستقیم به آنها گوشزد می شود، فشار چند جانبه ای را بر این مسلمانان صبور و صادق که به صرف عشق و علاقه، مذهب اهل البیت(ع) را پذیرفته اند، وارد می آورد. (4)

شایان ذکر است علاوه بر مشکلات فعلی بومیان شیعه که عمدتاً ناشی از تنگناهای اقتصادی و فرهنگی است، مسلمانان متأثر از فرقه ضاله وهابیت نیز از راه های گوناگون سعی در آزار و اذیت آنان دارند. شیعیان بومی معمولاً با تبلیغات مسموم شیخ های وهابی مواجه اند و این روحانیان که به طور مرتب از "رابطه العالم اسلامی" پول دریافت می کنند، به صراحت آنها را کافر و مرتد خوانده و مورد حمله قرار می دهند. شیعیان خوجه اثنی عشری نیز با وجود حمایت های گسترده خود از شیعیان بومی و تلاش فراوان برای بهبود وضعیت آموزشی و رفاهی آنها، تاکنون نتوانسته اند به این دسیسه ها پاسخی کوبنده دهند؛ زیرا شیعیان خوجه اثنی عشری معمولاً تمایل چندانی به اختلاط با سیاهان مسلمان ندارند و سیاست آنان، هدایت جامعه کوچک شیعیان بومی از راه دور و نظارت بر آنها به طور غیر مستقیم است.

از طرف دیگر، شیعیان بومی نیز قلباً چندان نظر مساعدی درباره شیوه های تبلیغی شیعیان خوجه اثنی عشری ندارند و معمولاً به دلیل فقر و مسکنت مالی، دنباله روی آنهایند. در واقع، شیعیان خوجه اثنی عشری با وجود تلاش برای افزایش شمار شیعیان بومی در کنیا همواره پیرو عقاید خاص خود و متأثر از سیاست ها و استراتژی فدراسیون جهانی شیعه خوجه اثنی عشری می باشند و هیچ گاه تلاش نمی کنند به دفاع مستقیم از این شیعیان در مقابل معاندان آنها بپردازند. از این رو، در بیشتر موارد سعی می کنند دفاع را به خود آنها بسپارند؛ در حالی که شیعیان بومی در مقابل روحانیان اهل سنت و به ویژه معاندان وهابی آسیب پذیر بوده، توانایی مقابله کامل با دشمنان خود را ندارند. (5)

در هر صورت، اقلیت بسیار کوچک شیعه کنیا با مخاطرات فراوانی مواجه اند و باید با بهره گیری از ابزار فرهنگی لازم به تدریج توان مقابله با معاندان و معاضدان خود را کسب کنند. با این حال، نباید این گونه تصور کرد که آنها هم اکنون در موضع ضعف قرار دارند، بلکه باید گفت که این جامعه کوچک در حالی مسیر دشوار خود را طی می کند که علاوه بر مشکلات داخلی، با تنگناهای خارجی نیز مواجه است و در این راه، تنها عشق به مذهب اهل البیت (ع) و پایداری آنها می تواند آینده ای درخشان را برای آنان تحقق بخشد.

 

منبع

برگرفته از کتاب اسلام در شرق آفریقا

محقق: امیر بهرام امیر احمدی

مشخصات نشر: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی،1391.

 

پاورقی

1.قربانعلی پور مرجان؛ اسلام در کنیا؛ ص 7.

2.گفت و گوی نویسنده با شیخ عبداللهی ناصر، مومباسا، 1386.

3.مطالعات میدانی نویسنده: نایروبی و مومباسا، اسفند 1386.

4.امیر بهرام عرب احمدی؛ اسلام و مسلمانان در کنیا؛ ص 96-97.

5.بررسی های میدانی نویسنده، کنیا، 1386.