تشیع در نیجر

  • کد خبر: 467
  • منبع خبر: کتاب «جامعه و فرهنگ نیجر»

خلاصه در اواسط دهه 1980 میلادی به تدریج برخی از شاگردان شیخ زکزاکی، افکار انقلابی وی را به مردم کشور نیجر انتقال دادند و مذهب تشیع از این طریق، بین عده ای از مسلمانان اهل سنت نیز منتشر شد.


تشیع در نیجر

اگرچه مذهب تشیع، طی سی سال گذشته و عمدتاً از سوی مبلغان اعزامی جمهوری اسلامی ایران، به مردم نیجر معرفی و در مناطقی از این کشور نیز گسترش یافته، ولی در حقیقت سابقه تشیع به ده ها سال پیش و به زمان ظهور برخی حرکت های اسلامی جهادی نظیر حکومت اسلامی الحاج محمود و الحاج عمرتال در قرون هجده و نوزده میلادی باز می گردد. در حقیقت این نهضت ها که بر پایه اندیشه مهدویت و ظهور منجی عالم بشریت استوار بودند، مردم نیجر و به ویژه پیروان زریقت های تیجانیه و قادریه را با مذهب اهل بیت (ع) آشنا کردند. از این رو، تاریخ تشیع در نیجر، نباید صرفاً در سی سال گذشته مورد مطالعه قرار گیرد. بنا بر گفته بسیاری از شیعیان کنونی نیجر، بهترین گواه این امر، علاقه و ارادت مریدان طریقت های متصوفه به ائمه اطهار (ع) و تاکید آنها بر نام گذاری فرزندان خود به اسامی امامان شیعه از جمله علی، حسن، حسین، حسنین ( اکثراً پیروان تیجانیه و قادریه معتقدند حسن و حسین(ع) دوقلو بوده اند)، باقر، صادق و ... است.

 

پیشینه تشیع در نیجر

تاریخ گسترش تشیع در کشور نیجر به نخستین سال های پیروزی انقلاب اسلامی ایران باز می گردد. پس از تأسیس نظام جمهوری اسلامی و ورود امواج توفنده این نهضت اسلامی به غرب آفریقا، شمار قابل توجهی از مسلمانان کشور نیجریه (همسایه نیجر)، به مذهب تشیع گرویدند و بلافاصله سازمانی تحت عنوان حرکت اسلامی نیجریه، به رهبری شیخ زکزاکی، فعالیت خود را در ایالات شمالی نیجریه آغاز کرد. شیخ زکزاکی به سرعت به رهبر بزرگ شیعیان نیجریه مبدل گشت و با دیدگاه های انقلابی خود طوفانی در این کشور پدید آورد که منجر به درگیری هایی بین شیعیان و دولت در اواخر دهه 1980 شد.

در اواسط دهه 1980 میلادی به تدریج برخی از شاگردان شیخ زکزاکی، افکار انقلابی وی را به مردم کشور نیجر (که مناطق هم جوار آن با نیجریه، متأثر از این کشور است) انتقال دادند و مذهب تشیع از این طریق، بین عده ای از مسلمانان اهل سنت نیز منتشر شد. در اواخر دهه 1980 سازمان مشابهی تحت عنوان حرکت اسلامی نیجر که دنباله رو افکار و عقاید زکزاکی بود، به رهبری شیخ یوسف در نیجر تأسیس شد که البته از نظر نوع فعالیت ها، مشابه شیخ زکزاکی، بیشتر به تندروی و اقدامات افراطی تمایل داشت. این سازمان متشکل از گروهی جوانان انقلابی شیعه بود که معتقد به سرنگونی دولت و تشکیل جمهوری اسلامی در نیجر بودند. با این حال جوانان انقلابی در خصوص مذهب تشیع و اصول و مبانی مکتب اهل بیت (ع) چندان اطلاعاتی نداشتند و بیشتر شیفته و دنباله روی شیخ زکزاکی و دیدگاه های وی بودند (گزارش وضعیت تشیع در نیجر، مرکز اطلاع رسانی مجمع جهانی اهل بیت، 1377).

با ورود چند تن از مبلغان ایرانی به این کشور، در اوایل دهه 1980  میلادی، تشیع به صورت علمی و بر اساس واقعیات موجود به مسلمانان معرفی شد و به تدریج برخی از پیروان طریقت های تیجانیه و قادریه جذب مذهب اهل بیت (ع) شدند. پس از تأسیس نمایندگی دینی جمهوری اسلامی ایران در شهر نیامی و استقرار روحانیون ایرانی در این کشور، مذهب تشیع وارد دوره نوینی از فعالیت ها شد و معارف شیعی به مسلمانان این کشور ارائه شد.

در اوایل دهه 1990 میلادی تعدادی از جوانان مسلمان نیجر به جمهوری اسلامی ایران اعزام شدند و پس از بازگشت و هم چنین دانش آموختگی برخی از طلاب نمایندگی دینی جمهوری اسلامی ایران، مذهب اهل بیت (ع) به تدریج به عنوان یکی از مذاهب اسلامی در این کشور تثبیت شد.

از حدود چند سال پیش و در نتیجه فعالیت های نمایندگی دینی جمهوری اسلامی ایران و مبلغان شیعه در شهرهای مختلف نیجر، تعداد شیعیان بومی در این کشور به میزان قابل توجهی افزایش یافته و براساس اطلاعات موجود، تعداد پیروان مذهب اهل بیت (ع) در نیجر حدود 8 تا 10 هزار نفر است. این در حالی است که برخی شیوخ شیعه، تعداد شیعیان را بالغ بر 15 هزار نفر برآورد کرده اند (عرب احمدی، امیر بهرام، همان، ص 103).

در حال حاضر اکثر پیروان اهل البیت (ع) در نیامی زندگی می کنند و دیگر اقلیت های شیعه در شهرهای مارادی، اگادس، زیندر، تیلابری و چیوتا استقرار دارند. شیعیان بومی تاکنون موفق شده اند چندین مدرسه و کتابخانه در شهرهای نیامی، مارادی، اگادس، تیلابری و ... تأسیس و در جهت گسترش مذهب اهل البیت (ع) اقدامات مختلفی انجام دهند. این فعالیت ها که عمدتاً شامل سخنرانی در مساجد، حضور در برنامه های رادیو تلویزیونی، برگزاری مراسم و مناسبت های مذهبی نظیر عاشورا، عید غدیر، نیمه شعبان، میلاد النبی (ع) و ... می شود، نقش مؤثری در نشر افکار شیعی داشته است به گونه ای که تنها طی سه سال گذشته، بیش از چند هزار نفر را به مذهب تشیع جذب کرده است.

 

سازمان های شیعی

1. اتحادیه عمومی مراکز و کتابخانه های اهل بیت (ع): این سازمان 14 مرکز و کتابخانه دارد و از دو بخش مجزا تشکیل شده است.

2. مجموعه مدارس وابسته به اهل بیت (ع): این مجموعه مشتمل بر 11 مدرسه قرآنی، فرانکو- عرب و فرانکو فون است که در شهرهای نیجر فعالیت دارند:

حوزه علمیه رسول اکرم (ص) – نیامی

مدرسه الزهرا (س) – نیامی

مدرسه الفتیه الاسلامیه – نیامی

مدرسه امیر المؤمنین – مارادی

مدرسه کاظمیه – زیندر

مدرسه شمس المعارف – کنی

مدرسه ام الحسنین – نیامی

مدرسه قرآنی کوثر – نیامی

مدرسه زینب الکبری – تیلابری

3. جمعیت های اسلامی وابسته به اهل بیت (ع): هم اکنون سه سازمان شیعی در این کشور فعالیت دارند که تحت هدایت و نظارت نمایندگی دینی جمهوری اسلامی ایران فعالیت می کنند:

جمعیت الهدی الاسلامیه

جمعیت الشباب الاهل البیت (ع)

جمعیت الکوثر

مدیران و اعضای این سازمان ها را شیوخ و شیعیان بومی تشکیل می دهند که بیشتر آنها در نمایندگی دینی جمهوری اسلامی ایران در نیامی تحصیل کرده اند. علاوه بر این، هم اکنون ده ها مبلغ شیعه تحت پوشش جامعه المصطفی العالمیه، مجمع جهانی اهل بیت (ع) و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در شهرهای مختلف این کشور فعالیت دارند.

 

جمعیت الهدی الاسلامیه: این سازمان یکی از مهم ترین مؤسسات شیعی کشور نیجر به شمار می رود که از سال 2007 فعالیت خود را آغاز کرده است. جمعیت الهدی الاسلامیه طی دو سال گذشته و در جهت نشر و توسعه معارف اهل بیت (ع) اقدامات مؤثری در نیامی و دیگر شهرهای این کشور انجام داده است. مرکز جمعیت الهدی در شهر نیامی است و در حال حاضر 40 شعبه در شهرهای مختلف نیجر دارد. (گفت و گو با حاج محمد سابع، رئیس جمعیت شیعی کوثر، نیامی: آذر 1387)

 

جمعیت الاسلامیه شباب اهل بیت (ع): این سازمان متشکل از شیعیان بومی کشور نیجر است که در سال 2008 میلادی تأسیس شد. هدف از تشکیل این جمعیت، گسترش تشیع  و تبلیغ مذهب اهل بیت (ع) در بین مسلمانان از یک سو و خنثی سازی اتهامات باطل وهابیون علیه شیعیان از سوی دیگر است.

 

مجمع پیروان اهل بیت (ع) نیجر: این سازمان دربرگیرنده مسئولان و برخی سازمان ها و جمعیت های شیعی کشور نیجر و هدف آن، توسعه فرهنگ و معارف شیعی در میان مسلمانان و تحت پوشش قرار دادن جماعات شیعی است. آیین نامه مجمع پیروان اهل بیت (ع) نیجر هم اکنون آماده شده و براساس مذاکرات صورت گرفته در آینده ای نزدیک در وزارت امور دینی رسماً به ثبت خواهد رسید. این مجمع شعباتی در شهرهای دیگر نیجر دارد (گفت و گو با استاد علاء الدین، استاد حوزه علمیه رسول اکرم (ص)، نیامی: آذر 1387).

 

جمعیت الکوثر: جمعیت الکوثر در زمره مؤسسات مهم شیعی کشور نیجر است و در سال 2007 میلادی در وزارت امور دینی نیجر به ثبت رسیده است. در حال حاضر این جمعیت فعالیت های تبلیغی نظیر اعزام مبلغ به روستاهای نیامی، حضور در شبکه های رادیو تلویزیونی و سخنرانی در مساجد را سرلوحه اهداف خود قرار داده است( همان).

 

شیعیان لبنانی

کشور نیجر از معدود کشورهای غرب آفریقاست که لبنانی ها در آن حضور بسیار کم رنگی دارند و از این نظر از نعمت شیعیان لبنانی، که در دیگر کشورها در زمره پشتیبانان مادی و معنوی شیعیان بومی اند، محروم است. کل جمعیت کوچک لبنانی های این کشور حدود 120 نفر است و اکثر آنها را نیز مسیحیان مارونی تشکیل می دهند. شیعیان لبنانی ساکن نیجر کمتر از پنجاه نفرند که مدیریت چند سوپرمارکت بزرگ را در نیامی بر عهده دارند. این افراد فاقد مسجد و حسینیه هستند و فعالیت های مذهب چندانی ندارند (گفت و گو با استاد جی احمد ابراهیم، استاد حوزه علمیه رسول اکرم (ص)، نیامی: آذر 1387).

حدود هزار نفر شیعه در مارادی زندگی می کنند، بنابراین این شهر، دومین شهر از نظر تعداد شیعیان بومی محسوب می شود.

 براساس قانون، وزارت امور دینی نیجر موظف است مساعدت های مالی را به سازمان هایی ارائه دهد که به طور رسمی در این وزارتخانه به ثیت می رسند وزارت امور دینی نیجر، پس از صدور مجوز سازمان های شیعی الکوثر و شباب اهل بیت (ع)، تحت نفوذ و فشار وهابیون از ارائه تسهیلات به این دو سازمان خودداری کرد. در پی این امر، رؤسای سازمان های مزبور به دادگاه نیجر شکایت کردند و با ارائه دلایل مستدل خواستار دریافت کمک های دولتی شدند. رأی دادگاه که با وجود دخالت مستقیم وهابیون بر علیه شیعیان صادر شد، وزارت امور دینی را وادار کرد تا تسهیلات لازم را در اختیار الکوثر و شباب اهل بیت (ع) قرار دهد و این امر ضربه سنگینی بر وهابیون بود که در بدنه دولت نیجر رسوخ کرده اند. (گفت و گو با شیخ عبد الملک، معاون حوزه علمیه رسول اکرم (ص)، نیامی: آذر 1387).

 

منبع: کتاب "جامعه و فرهنگ نیجر"

نویسنده: دکتر امیر بهرام عرب احمدی

ناشر: تهران، مؤسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی، 1392.

نوبت چاپ: اول

ص 185- 192