بِنین‌،کشوری‌ بر کنارة‌ اقیانوس‌ اطلس

  • کد خبر: 2838
  • منبع خبر: دانشنامه جهان اسلام

خلاصه بِنین‌، کشوری‌ در افریقای‌ غربی‌ بر کنارة‌ اقیانوس‌ اطلس‌، در شمال‌ خلیج‌ گینه‌ واقع‌ است‌. از غرب‌ به‌ توگو، از شمال‌ غرب‌ به‌ بورکینافاسو، از شمال‌ شرق‌ به‌ نیجر و از شرق‌ به‌ نیجریه‌ محدود می‌شود.


بِنین‌، کشوری‌ در افریقای‌ غربی‌ بر کنارة‌ اقیانوس‌ اطلس‌، در شمال‌ خلیج‌ گینه‌ واقع‌ است‌ و 125 کیلومتر خط‌ ساحلی‌ دارد. از غرب‌ به‌ توگو، از شمال‌ غرب‌ به‌ بورکینافاسو، از شمال‌ شرق‌ به‌ نیجر و از شرق‌ به‌ نیجریه‌ محدود می‌شود.

مساحت‌ آن‌ 622، 112 کیلومتر مربع‌ است‌. بنین‌ جنوبی‌ از دشتی‌ آبرفتی‌ با حاشیه‌های‌ مردابی‌، دریاچه‌ای‌ و باتلاقی‌ تشکیل‌ شده‌ است‌. سایر نقاط‌ بنین‌ شامل‌ فلاتی‌ با ارتفاع‌ متوسط‌ 500 متر و رشته‌ کوه‌ آتاکورا با ارتفاع‌ حداکثر 641 متر در حاشیة‌ شمال‌ غربی‌ است‌.

آب‌ و هوای‌ بنین‌ در جنوب‌ استوایی‌ و میانگین‌ دما در گرمترین‌ ماه‌ (مارس‌) حدود ْ28 سانتیگراد و میزان‌ باران‌ سالانه‌ این‌ نواحی‌ حدود 1500 میلیمتر است‌. از جنوب‌ به‌ شمال‌، سیمای‌ استوایی‌، ناپدید و اقلیم‌ گرمتر و خشکتر می‌شود. رود 450 کیلومتری‌ اوئمه‌، طولانی‌ترین‌ رود بنین‌ از رشته‌کوه‌ آتاکورا سرچشمه‌ می‌گیرد و به‌ اقیانوس‌ اطلس‌ می‌ریزد.

پوشش‌ گیاهی‌ بنین‌ از ساوانهای‌ پردرخت‌ و جنگلهای‌ اطراف‌ رودها تشکیل‌ شده‌ است‌. پوشش‌ جنگلی‌ 33% از سرزمین‌ بنین‌ را دربر می‌گیرد. ساوانها به‌ سمت‌ شمال‌ بتدریج‌ تُنُک‌تر می‌شود تا به‌ علفزارهای‌ کوتاه‌ استپی‌ تبدیل‌ می‌گردد.

اقتصاد کشور بر پایة‌ کشاورزی‌ استوار است‌. حاصلخیزترین‌ زمینها دردشت‌ آبرفتی‌ قرار دارد که‌ بیشتر به‌ پرورش‌ نارگیل‌ و درخت‌ نخل‌ روغنی‌ اختصاص‌ یافته‌ و دیگر محصولات‌ صادراتی‌ کشاورزی‌ آن‌ قهوه‌، کاکائو، بادام‌زمینی‌ و پنبه‌ است‌. پرورش‌ دام‌ عمدتاً در ساوانا متداول‌ است‌. مراکز صنعتی‌ محدود کشور، بیشتر شامل‌ کارخانه‌های‌ فرآوری‌ روغن‌ نباتی‌ و پنبه‌پاک‌کنی‌، در اطراف‌ شهرهای‌ کوتونو و پورتوـ نوو استقرار یافته‌ است‌.

طول‌ شبکة‌ راه‌آهن‌ بنین‌ در حدود 580 کیلومتر است‌. بندر کوتونو در تخلیه‌ و بارگیری‌ کالا از لاگوس‌ فعالیت‌ دارد و دارای‌ فرودگاه‌ بین‌المللی‌ است‌.

در 1996 جمعیت‌ بنین‌ 000، 574، 5 تن‌ بوده‌ است‌. مهمترین‌ گروههای‌ قومی‌ کشور عبارت‌اند از فون‌ (7ر39%) و یوروبا (1ر12%) که‌ اصلاً از نیجریه‌اند، و آجا (1ر11%) در استانهای‌ جنوبی‌؛ گروههای‌ سودانی‌ در شمال‌؛ باریبا (6ر8%) و سومبا (6ر6%) در ناحیة‌ آتاکورا؛ فولانی‌ (6ر5%) در مناطق‌ شمالی‌تر و دندی‌ (1ر2%) در مرز نیجر؛ و آیزو (6ر8%)، پداه‌ و مینا در طول‌ ساحل‌.

پایتخت‌ رسمی‌ بنین‌ پورتو ـ نوو (جمعیت‌ در 1371ش‌/ 1992، 138، 179تن‌)، اما بزرگترین‌ شهر و پایتخت‌ سیاسی‌ آن‌ کوتونو (جمعیت‌ در 1992، 827، 536 تن‌) است‌. زبان‌ رسمی‌ فرانسوی‌ است‌. زبانهای‌ بومی‌ بویژه‌ زبان‌ فون‌ در سطح‌ وسیعی‌ به‌ کار می‌رود.

حدود 60% مردم‌ پیرو باورهای‌ جاندارپنداری‌، بویژه‌ آیین‌ ودون‌ اند. بیش‌ از20% مسیحی‌ و عمدتاً کاتولیک‌ و بخش‌ اندکی‌ پروتستان‌اند که‌ بیشتر در جنوب‌ سکونت‌ دارند. بقیة‌ مردم‌ نیز مسلمان‌ و غالباً در شمال‌ و جنوب‌ شرقی‌ ساکن‌اند.

درگذشته‌، در غرب‌ دلتای‌ رود نیجر، حکومتی‌ سلطنتی‌ به‌ نام‌ پادشاهی‌ بنین‌ قرار داشت‌. پادشاهی‌ بنین‌ فقط‌ حاشیة‌ سرزمینی‌ را دربر می‌گرفت‌ که‌ امروزه‌ جمهوری‌ بنین‌ خوانده‌ می‌شود. از آغاز قرن‌ ششم‌/ دوازدهم‌ تعداد زیادی‌ پادشاهی‌، از جمله‌ پادشاهی‌ داهومی‌، در این‌ ناحیه‌ به‌ وجود آمد. پادشاهی‌ بنین‌ از قرن‌ نهم‌ تا یازدهم‌/ پانزدهم‌ تا هفدهم‌ رونق‌ داشت‌. در قرن‌ یازدهم‌/هفدهم‌ پادشاهی‌ داهومی‌ که‌ پایتخت‌ آن‌ آبومی‌ بود منطقه‌ را به‌ دست‌ گرفت‌. در 1124/1712 داهومی‌ خراجگزار حکومت‌ یوروباهای‌ اویو شد. این‌ وابستگی‌ نزدیک‌ به‌ یک‌ قرن‌ ادامه‌ داشت‌. در نیمة‌ دوم‌ قرن‌ سیزدهم‌/نوزدهم‌ نخستین‌ پیمان‌ تجاری‌ و دوستی‌ با فرانسویها که‌ ساحل‌ کوتونو را تصرف‌ کرده‌ بودند، به‌ امضا رسید.

از 1322/1904، داهومی‌ قسمتی‌ از افریقای‌ غربی‌ فرانسه‌ بود. در 1339 ش‌/1960 داهومی‌ به‌ استقلال‌ رسید. در 1351 ش‌/1972 رژیم‌ نظامی‌ با تمایلات‌ سوسیالیستی‌ برسرکار آمد. در 1354 ش‌/ 1975 نام‌ کشور از داهومی‌ به‌ بنین‌ تغییر یافت‌. در 1370 ش‌/ 1991 در انتخابات‌ همگانی‌ رئیس‌ جمهوری‌ برگزیده‌ شد و حکومت‌ به‌ غیر نظامیان‌ واگذار گردید.

بنین‌ هنوز بنیاد نیرومند جاندارپنداری‌ را حفظ‌ کرده‌ است‌. تشکیلات‌ مذهبی‌ و اجتماعی‌ داهومی‌ که‌ جاندارپنداری‌ مذهب‌ رسمی‌آن‌ بود از ورود هر باور بیگانه‌ای‌ جلوگیری‌ می‌کرد، و این‌ تا سقوط‌ پادشاهی‌ که‌ از آن‌ پس‌ مسیحیت‌ گسترش‌ خود را شروع‌ کرد ادامه‌ داشت‌. اسلام‌ نتوانست‌ عمیقاً در این‌ مناطق‌ ریشه‌ بگیرد یا موجب‌ تغییر مذهب‌ وسیعی‌ شود، زیرا رؤسای‌ قبایل‌ و حکام‌ محلی‌ قبل‌ از پایان‌ قرن‌ سیزدهم‌/نوزدهم‌ هرگز مایل‌ به‌ ترک‌ اعتقاداتشان‌ نبودند. اسلام‌ در میان‌ قوم‌ سومبا در شمال‌ غربیِ کشور و درمیان‌ قوم‌ باریبا در شمال‌ شرقی‌، منطقه‌ای‌ که‌ در مسیر کاروانها بود و کاروانسراهای‌ اسلامی‌ مشخصة‌ آن‌ بود، تأثیر ناچیزی‌ داشت‌. با اینهمه‌، پس‌ از استقلال‌ کشور گرایش‌ قوم‌ باریبا به‌ اسلام‌ بتدریج‌ بیشتر شد، به‌ نحوی‌ که‌ امروز حدود یک‌سوم‌ آنها مسلمان‌اند.

حکومتهای‌ سلطنتی‌ کاملاً مستبد جنوب‌ نیز که‌ در آنها پادشاه‌ نیرومندترین‌ پاسدار سنتهای‌ نیاکان‌ بود، در مقابل‌ اسلام‌ نفوذناپذیر باقی‌ ماندند. نفوذ مسلمانان‌ احتمالاً از شمال‌ شرقی‌ شروع‌ شد؛ در قرن‌ هفتم‌/سیزدهم‌ مهاجرنشین‌ تجاری‌ کوچکی‌ از امپراتوری‌ مالی‌ در ناحیه‌ای‌ که‌ امروزه‌ سوکوتو ست‌، تأسیس‌ شده‌ بود که‌ مسافران‌ آن‌ را گوانگارا می‌نامیدند. از این‌ منطقه‌ بود که‌ امواج‌ کاروانها برای‌ آوردن‌ قهوة‌ سودانی‌ (کولا) به‌ غنای‌ کنونی‌ می‌رفتند، برده‌، نمک‌ و محصولات‌ دیگر از شمال‌، گاهی‌ حتی‌ از لیبی‌ به‌ سمت‌ جنوب‌غربی‌ برده‌ می‌شد، در حالی‌که‌ با گذر از شمال‌ بِنین‌ کنونی‌، جوزهای‌ کولا را به‌ سمت‌ نیجریه‌ و سرزمین‌ هوسا می‌بردند. به‌ این‌ ترتیب‌، بسرعت‌ در آنجا مهاجرنشینهای‌ کوچک‌ مسلمان‌ به‌ نام‌ وانگارا یا مارو (در بنین‌ کنونی‌) به‌وجود آمد که‌ بزودی‌ به‌ مراکز مهمی‌ مانند پاراکو، جوگو یا کندی‌ تبدیل‌ شد.این‌ افراد خارجی‌ که‌ بیشتر هوسایی‌ بودند نزدیک‌ رؤسای‌ قبایل‌ محلی‌، که‌ املاکشان‌ را مسیرهای‌ کاروانرو قطع‌ می‌کرد، ماندند و با ازدواجهای‌ محلی‌ اسلام‌ را بتدریج‌ گسترش‌ دادند.

پس‌ از آنکه‌ مراکشیها امپراتوری‌ سُنگای‌ را در آغاز قرن‌ یازدهم‌/ هفدهم‌ فتح‌ کردند، گروهی‌ از مسلمانان‌ سنگای‌، معروف‌ به‌ دندی‌، به‌ سمت‌ نیجر عقب‌نشینی‌ کردند. آنان‌ احتمالاً در شمالی‌ترین‌ نقطة‌ بنین‌ امروزی‌ مستقر شدند و دومین‌ موج‌ نفوذ اسلام‌ شکل‌ گرفت‌. سومین‌ موج‌، مهاجرت‌ شبانهای‌ فولانی‌ بود که‌ در قرن‌ دوازدهم‌/هجدهم‌ در سراسر نیمة‌ شمالی‌ کشور پراکنده‌ شدند. با اینکه‌ مذهب‌ آنان‌ هنوز با آثاری‌ از جاندارپنداری‌ آمیخته‌ بود، مرکزی‌ اسلامی‌ شکل‌ گرفت‌ که‌ بسیاری‌ از بردگان‌ پیشین‌ یا گاندو و افرادی‌ را که‌ فولانیها با آنها تماس‌ دائم‌ داشتند، به‌ دین‌ اسلام‌ درآوردند.

سرانجام‌، در آخرین‌ سالهای‌ قرن‌ دوازدهم‌/ هجدهم‌، بازرگانان‌ مسلمان‌ یوروبا که‌ از ایلورین‌ و از غرب‌ نیجریة‌ کنونی‌ آمده‌ بودند، اسلام‌ را به‌ جنوب‌ شرقی‌ و پورتوـ نوو آوردند. آنها بعضی‌ از خانواده‌های‌ یوروبای‌ محلی‌ و نیز اخلاف‌ بردگانی‌ را که‌ از برزیل‌ بازگشته‌ بودند مسلمان‌ کردند. در نیمة‌ قرن‌ سیزدهم‌/نوزدهم‌ آلفاسیدو، از مردم‌ یوروبا، رسماً به‌ عنوان‌ امام‌ از پادشاه‌ وقت‌ زمینی‌ برای‌ احداث‌ اولین‌ مسجد در منطقة‌ پورتوـ نوو گرفت‌. پس‌ از پورتوـ نوو، کوتونو بیشترین‌ تعداد مسلمان‌ را در خود جای‌ داده‌ که‌ عمدتاً از مهاجران‌ یوروبا، هوسا و دِندی‌اند.

بیشتر جمعیت‌ محلی‌ جنوب‌ با پایبندی‌ قوی‌ به‌ مذاهب‌ بومی‌ کمتر از اسلام‌ تأثیر پذیرفته‌اند. غالب‌ مسلمانان‌ بنین‌ پیرو طریقت‌ تجانیّه‌ و برخی‌، بویژه‌ سالخوردگان‌، پیرو طریقت‌ قادریه‌اند. تعداد کمی‌ از پیروان‌ حمالیه‌ در شمال‌ سکونت‌ دارند. برخی‌ تفاوت‌ عقیده‌ها، مسلمانانی‌ را که‌ اصلاً یوروبایی‌ بودند، در مقابل‌ بومیهای‌ مناطق‌ شمالی‌ (هوسا، زرما، فولانی‌، دندی‌) که‌ مدعی‌ پیروی‌ سختگیرانه‌تری‌ از دین‌ بودند، قرار می‌داد. این‌ دو جنبه‌ را عمدتاً در پورتو ـ نوو (یوروبای‌ اسلامی‌) و در پاراکو (شمال‌ اسلامی‌) می‌توان‌ مشاهده‌ کرد که‌ در فاصله‌ای‌ کوتاه‌ به‌ دو مرکز بزرگ‌ مسلمانان‌ تبدیل‌ شدند و جوگو بتدریج‌ جای‌ خود را به‌ پاراکو داد که‌ در آن‌ جنبش‌ دعوت‌ به‌ اسلام‌ پیش‌ از این‌ شکل‌ گرفته‌ بود.

در شمال‌ کشور، بویژه‌ در پاراکو، مدارس‌ قرآنی‌ متعددی‌ وجود دارد. امروزه‌ رهبران‌ مذهبی‌ و امامها بیشتر از بین‌ افراد تحصیلکرده‌ انتخاب‌ می‌شوند تا به‌ طریق‌ موروثی‌.