علل نشر معارف اهل بیت علیهم السلام در آفریقا(7)

  • کد خبر: 2835
  • منبع خبر: کتاب «شیعه در آفریقا»

خلاصه پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357ش تاثیر بسیار زیادی بر معادلات سیاسی آفریقا گذاشت.


عامل هفتم: انقلاب اسلامی ایران

پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357ش تاثیر بسیار زیادی بر معادلات سیاسی آفریقا گذاشت. در کشورهای شمال آفریقا، اندیشه های انقلابی و اسلامی با تاسی از انقلاب ایران اوج گرفت به طوری که بلافاصله پس از پیروزی انقلاب، دبیرخانه تشکیلات بین المللی اخوان المسلمین مصر مبادرت به تماس با مسئولان انقلاب اسلامی ایران کرد و به دنبال آن هیاتی مرکب از نمایندگان جناح های مختلف اخوان المسلمین از ایران دیدن کردند و پیروزی انقلاب را به مقامات ایران تبریک گفتند. از طرف دیگر اخوان المسلمین بیانیه های متعددی مبنی بر حمایت و تایید انقلاب اسلامی ایران منتشر کرد، در برابر استقبال دولت مصر از شاه موضع گیری نمود و برای شهدای انقلاب ایران مراسم یادبودی برپا کرد و از آنان تجلیل به عمل آورد. همچنین در سال 1979م کتابی تحت عنوان خمینی آلترناتیو اسلامی منتشر ساخت و در آن شیوه امام خمینی(ره) و جمهوری اسلامی را، راه حل اسلامی برای رهایی از دست نظام های وابسته دانست.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران استقبال و خوشحالی مردم الجزایر به خصوص نسل جوان به حدی بود که هر روز برای دریافت نشریات و خبرنامه های واصله از ایران، در برابر سفارت جمهوری اسلامی ایران صف می کشیدند ولی رژیم حاکم پس از مدتی با مشاهده استقبال جوانان مذهبی از انقلاب اسلامی احساس خطر کرد و محدودیت هایی برای فعالیت سفارت ایجاد نمود. منابع مربوط به دهه اول انقلاب اسلامی نشان می دهد که جنبش اسلامی الجزایر متاثر از ریشه تاریخی خود و عوامل شتاب دهنده ای همچون انقلاب اسلامی ایران در حال تکوین و توسعه بوده است. این زمینه ها در دهه دوم انقلاب نمود محسوس و عینی همچون تشکیل جبهه نجات اسلامی و پیروزی اسلام گرایان در انتخابات را در پی داشت به طوری که تاثیر انقلاب اسلامی ایران بر اسلام گرایان برای صاحب نظران و رسانه ها مفروض تلقی شده است.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی بسیاری از مردم سودان نیز به جنبش های اسلامی گرایش پیدا کردند که به تشکیل دولتی با علقه های انقلابی و اسلامی به رهبری عمرالبشیر انجامید. سودان ضمن آنکه در دهه اول از انقلاب اسلامی متاثر شد و نمود این تاثیر به شکل تحولات چشمگیری در سطح دولت و ملت بازتاب یافت، در نیمه های دوم دهه انقلاب به مرکزی برای نشر و بسط انقلاب اسلامی در آفریقا بدل شد.

يكي از شاخص‌ترين نمودهاي تأثير انقلاب اسلامي، اعتلای جایگاه تشیع و رسميت یافتن آن در برخي كشورهاي آفريقايي است. هر چند قبل از انقلاب اسلامی نیز شیعیانی از لبنان، هند، پاکستان و ایران در برخی از کشورهای آفریقایی همچون تانزانیا، کنیا، سنگال، نیجریه و ساحل عاج حضور داشتند ولی تشیع در بین بومیان و ساکنان آفریقایی به طور رسمی و گسترده شروع نشده بود، فقط در بعضی کشورها، تعداد کمی شیعه بومی بودند که گاه از تعداد انگشتان یک دست هم تجاوز نمی کردند. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تحت تاثیر شخصیت والا و سخنان انقلابی و امیدبخش امام خمینی(ره)، مذهب شیعه در بین مردم آفریقا شناخته شد و حرکت تشیع در آفریقا وارد مرحله جدیدی گردید. به برکت انقلاب اسلامی حرکت تشیع در این قاره به مرحله ای از رشد رسید که استکبار جهانی و وهابیان احساس خطر کردند و با صرف میلیون ها دلار در صدد مقابله با گسترش روزافزون مکتب اهل بیت علیهم السلام برآمدند.

مردم آفریقا از راه های مختلفی با انقلاب اسلامی و مذهب شیعه آشنا شدند که مهم ترین آن ها عبارتند از:

1- دعوت از شخصیت های دینی و سیاسی: در سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایران پذیرای مهمانان زیادی از کشورهای مختلف آفریقایی بود بگونه ای که ده ها نفر از شیوخ بعضی کشورها برای دیدار با امام راحل و آشنایی با انقلاب اسلامی به ایران می آمدند و بیشتر آنان پس از ملاقات با امام، شیفته وی می شدند و به مبلغان امام در آفریقا تبدیل می گشتند. از مهم ترین نمونه های این افراد می توان به شیخ منصور بارو یکی از خلفای طریقه تیجانیه سنگال، شیخ ابراهیم زکزاکی رهبر نهضت اسلامی نیجریه، شیخ عبداللهی ناصر شخصیت صاحب نام کنیا و دیگر شخصیت های بزرگ آفریقایی اشاره کرد. این دعوت ها همه ساله و به مناسبت های مختلف انجام می شد و تاثیر زیادی بر روند حرکت تشیع در آفریقا داشت.

2- اعزام مبلغ و روحانی: از بدو پیروزی انقلاب اسلامی ایران تا امروز مبلغان زیادی از سوی ارگان های مختلف و به جهت مناسبت های گوناگون به کشورهای آفریقایی اعزام می شوند. حضور این مبلغان دینی نقش بسیار مهمی در معرفی انقلاب اسلامی و مذهب شیعه در بین مسلمانان آفریقایی دارد.

3- پذیرش حوزه های علمیه و تربیت طلاب آفریقایی: یکی از مهم ترین عوامل آشنایی مسلمانان این قاره با مذهب تشیع و گسترش آن، پذیرش طلاب در حوزه های علمیه است. این نهاد مقدس از بدو انقلاب اسلامی با پذیرش طلاب از کشورهای مختلف آفریقایی، نسبت به تربیت عالمان و مبلغان دینی همت گماشت و تا به امروز هزاران نفر از جوانان این قاره در حوزه های علمیه ایران یا مدارس دینی تحت حمایت ایران در آفریقا، تحصیل نموده و یا اشتغال به تحصیل دارند.

4- ارسال و توزیع کتاب: ارسال و توزیع کتاب در میان دوستداران انقلاب و تشیع، یکی دیگر از راه های گسترش مذهب اهل بیت : در آفریقا بود. در سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نهادها و ارگان های متعددی اقدام به ارسال کتاب به آفریقا می کردند که از جمله می توان به: وزارت امور خارجه، سازمان تبلیغات اسلامی، حوزه علمیه (سازمان مدارس و حوزه های علمیه خارج از کشور)، مجمع جهانی اهل البیت علیهم السلام وزارت ارشاد، بعضی بیوت مراجع و موسسه سید مجتبی موسوی لاری اشاره نمود. این فعالیت های فرهنگی چنان پردامنه بود که در سال های اولیه انقلاب، سفارتخانه های جمهوری اسلامی ایران بیشتر به مراکز فرهنگی شباهت داشت تا مراکز سیاسی؛ سفیران هم بزرگ ترین مبلغان مذهب شیعه به شمار می آمدند. همچنین مراکز فرهنگی وابسته به سفارت ایران در کشورهای آفریقایی نیز تاثیر زیادی در گسترش فرهنگ تشیع داشتند.

4- حضور نهادهای تبلیغی- خدماتی وابسته به جمهوری اسلامی ایران: یکی از نخستین نهادهایی که تلاش کرد انقلاب و اسلام ناب محمدی صلی الله علیه و آله را در آفریقا معرفی کند، مرکز جهانی علوم اسلامی قم بود. این مرکز آموزشي ماهيتي حوزوي- دانشگاهي داشت که با بهره گیری از تجارب هزار ساله حوزه‌هاي علميه و مجهز به دانش روز، وظيفه آموزش علوم دینی دانش‌پژوهان خارجی را بر عهده گرفت.

پيش از پيروزي انقلاب اسلامي، حضور طلاب غيرايراني در حوزه علميه قم، به صورت اندك و انفرادي، غيرسازمان‌يافته و با دشواري همراه بود ولی پس از پيروزي انقلاب، شوق به تحصيل علوم دينی، سيل مشتاقان را از کشورهای مختلف به سوي اين حوزه روانه ساخت و مسئولان و بزرگان حوزه، به منظور پاسخگويي به اين علاقمندان و ساماندهي وضعيت تحصيلي و معيشتي آنان، «شوراي سرپرستي طلاب غيرايراني» را بنياد نهادند و اين شورا در شهريور سال 1358ش كار خود را آغاز كرد.

تشكيل اين شوری نخستين گام در توجه سازمان‌يافته، به بخش غيرايراني حوزه‌هاي علميه به شمار می رفت و فعاليت آن تا سال 1365ش تداوم يافت، سپس در همان سال، با تحول در ساختار شوری و گسترش حوزه مأموريت آن، به «مركز جهاني علوم اسلامي» تغيير نام داد. مركز جهاني علوم اسلامي تا سال 1372ش به شيوه سنتي رايج در حوزه‌هاي علميه اداره مي‌شد و از آن پس با انتصاب مدير از سوي رهبر معظم انقلاب اسلامي حضرت آيت الله خامنه‌اي (مد ظله العالي)، از حالت شورايي و غيرمتمركز خارج شد و فعاليت آن تحت نظارت دفتر معظم له قرار گرفت.

این مرکز با تربیت نیروهای علمی، صدای انقلاب و مذهب تشیع را به گوش فطرت های پاک جهانیان رساند و فارغ التحصیلان مرکز در واقع سفیران انقلاب و تشیع در آفریقا بودند که به اندازه قدرت و توانایی خود نسبت به این مسئولیت بزرگ ادای وظیفه کردند. از مهم ترین فارغ التحصیلان آفریقایی این مرکز می توان به نام های: شیخ ثوره، جباتی و عمارجا از مالی، شیخ موسی جلو، ابراهیم خلیل الرحمان، شیخ حضرمی ون و سید حامد جلو از سنگال، شیخ بشیر و شیخ محمد نوردس از نیجریه، شیخ عبدالرحمان از تانزانیا، ابراهیم باه از گینه و صدها عالم دیگر از کشورهای مختلف اشاره کرد.

همچنین سازمان حوزه ها و مدارس علمیه خارج از کشور، از موفق ترین ارگان ها در نشر مذهب اهل بیت علیهم السلام در جهان به شمار می رفت و از نظر رویکرد مکمل مرکز جهانی علوم اسلامی بود. این مرکز در سال 1370ش بنا به دستور حضرت آیت الله خامنه ای (دام ظله العالی) با هدف حمایت مادی و معنوی از حوزه ها و مدارس دینی شیعه در سطح جهان تاسیس شد و تا سال 1386ش به فعالیت خود ادامه داد.

در حال حاضر جامعه المصطفی العالمیه مهم ترین نهاد آموزشی جمهوری اسلامی است که نقش موثری در گسترش معارف اهل بیت علیهم السلام در نقاط مختلف جهان به ویژه قاره آفریقا ایفا می کند. جامعة المصطفی العالمية نهادي علمي و بين المللي با هويت حوزوی است که با هدف گسترش علوم اسلامي و انسانی، اهتمام دارد انبوهي از داوطلبان را از سراسر جهان تحت پوشش قرار دهد و فرصت كم نظيري براي تشنگان زلال معارف اسلامي و هدايت قرآني فراهم آورد. این نهاد آموزشی در نظر دارد با تربيت مجتهدان، عالمان و متخصصان پارسا و متعهد، به تبيين، توليد و تعميق تفكرات و انديشه هاي اسلامي و نشر و ترويج اسلام ناب محمدي در سطح جهان همت گمارد. جامعه المصطفی در سال ۱۳۸۶ش با تلفیق «سازمان حوزه‌ها و مدارس علمیه خارج از کشور» و «مرکز جهانی علوم اسلامی» به دستور حضرت آیت الله خامنه ای(مد ظله العالی) تشکیل شد و بيش از پنجاه هزار دانش پژوه مرد و زن از 122 مليت را تحت تعليم و تربيت خود دارد که تا كنون بيش از بیست و پنج هزار نفر از آنان فارغ التحصیل شده اند.

یکی دیگر از نهادهای فعال در عرصه بین الملل بویژه قاره آفریقا، مجمع جهانی اهل بیت علیهم السلام است که در بیشتر کشورها نماینده محلی دارد و تعدادی از مبلغان تحت پوشش آن نیز به ترویج تعالیم شیعه می پردازند. همچنین بنیاد فرهنگی دارالهدی در آفریقا فعالیت می کند. این موسسه مردم نهاد با هدف تبلیغ و ترویج مکتب اهل بیت علیهم السلام در آفریقا، به همت جمعی از شخصیت های روحانی و بازاری علاقمند به امر تبلیغ در سال 1369ش در تهران تشکیل شد و فعالیت های آن در کشورهای تانزانیا، بروندی، رواندا، بورکینافاسو، جمهوری دمکراتیک کنگو آغاز گردید. بنیاد دارالهدی اکنون چند مدرسه را در دارالسلام و کیگوما تانزانیا تحت حمایت دارد.

جهاد سازندگی دیگر نهاد ایرانی است که فعالیت های گسترده ای در برخی کشورهای آفریقایی داشته و با ارائه خدمات مختلف، زمینه آشنایی مردم آفریقا با مذهب اهل بیت علیهم السلام را فراهم آورده است. به دنبال سفر آیت الله خامنه ای رئیس جمهور وقت ایران در سال 1364ش به چند کشور آفریقایی، جهاد سازندگی مأموریت یافت در کشور تانزانیا طرح‌های توسعه روستایی را اجرا کند. پس از آن حیطه‌ فعالیت جهاد به سیرالئون، غنا و لبنان نیز گسترش یافت و دفاتر جهاد سازندگی در این کشورها تأسیس شد. اجرای پروژه‌های کشت آبی و دیم، تهیه و توزیع ادوات صیادی، آموزش روستاییان و کشاورزان، ارائه‌ خدمات و احداث مراکز درمانی، ساخت دبیرستان و فروشگاه‌های عرضه محصولات کشاورزی از جمله فعالیت‌های جهاد سازندگی در این کشورها بوده است.

جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی نیز یکی از فعال ترین نهادهای انسان دوستانه ایران در قاره آفریقا است که در بسیاری از کشورهای آفریقایی از جمله کنیا، زیمباوه، غنا، کومور، سومالی، نیجر، مالی، ساحل عاج، سیرالئون، سودان و تانزانیا، مراکز درمانی و بهداشتی دایر کرده است و به مردم محروم آفریقا خدمات رسانی می کند.

 

منبع: کتاب «شیعه در آفریقا»، سید احمد سیدمرادی، بوستان کتاب، قم، 1399، ص 118- 112.