علل نشر معارف اهل بیت علیهم السلام در آفریقا(6)

  • کد خبر: 2834
  • منبع خبر: کتاب «شیعه در آفریقا»

خلاصه شیعیان اسماعیلی در دو مقطع تاریخی به مناطق مختلف آفریقا مهاجرت کرده و در گسترش محبت اهل بیت علیهم السلام در آن قاره نقش داشته اند.


عامل ششم: شیعیان اسماعیلی

شیعیان اسماعیلی در دو مقطع تاریخی به مناطق مختلف آفریقا مهاجرت کرده و در گسترش محبت اهل بیت علیهم السلام در آن قاره نقش داشته اند. نخستین مقطع مهاجرت در قرن های دوم و سوم هجری رخ داد که داعیان اسماعیلی به فعالیت گسترده ای در شمال آفریقا پرداختند و توانستند با جذب پیروانی برای خود، زمینه قیام و تشکیل حکومت شیعی فاطمیان در شمال آفریقا را فراهم آورند. دومین دوره نفوذ اسماعیلیان به آفریقا نیز به اوایل قرن نوزدهم میلادی برمی گردد که تعداد زیادی از اسماعیلیان نزاریه (آقاخانیه) از هند به شرق آفریقا مهاجرت کردند.

نزاریان دست کم از قرن هفدهم میلادی مشغول فعالیت تجاری بین هند و شرق آفریقا بودند اما سابقه سکونت دائمی آن ها در این منطقه به اوایل قرن نوزدهم بازمی گردد. اولین مهاجران نزاری عمدتا از کوتچ، کتهیاوار، سورات و بمبئی در غرب هند به شرق آفریقا مهاجرت کردند و در سال 1820م جامعه کوچکی از آنها در زنگبار ساکن شدند. در سال 1840م سلطان سعید فرمانروای عمان پایتخت خود را از مسقط به زنگبار منتقل کرد و با هدف توسعه اقتصادی قلمرو خود، مهاجرت بازرگانان آسیایی به زنگبار را تشویق کرد؛ به همین دلیل مهاجرت اسماعیلیان بین سال های 1840 تا 1870م افزایش فوق العاده ای یافت و اقتصاد منطقه رونق پیدا کرد. این دوره رونق اقتصادی در زنگبار با دوره اصلاح و بهبود تسهیلات مسافرت دریایی از هند به شرق آفریقا همزمان بود و افزون بر آن، خشکسالی و قحطی شدید در گجرات، بسیاری از کشاورزان اسماعیلی را برانگیخت که به شرق آفریقا مهاجرت کنند. در اواخر قرن نوزدهم نیز با ساخت جاده و راه آهن در شرق آفریقا، تعداد زیادی از بازرگانان اسماعیلی به نواحی مختلف شرق آفریقا به ویژه سه کشور کنیا، تانزانیا و اوگاندا مهاجرت کردند. مهاجران آقاخانی تا جنگ جهانی اول، در بسیاری از مناطق شرق آفریقا حضور داشتند و اکثریت آنان در نواحی شهری رو به رشد منطقه مانند زنگبار، مومباسا، دارالسلام، نایروبی، کامپالا و تانگا تمرکز یافته بودند.

دیگر فرقه اسماعیلیان ساکن در آفریقا، شیعیان بهره داوودی هستند که شاخه ای از اسماعیلیان مستعلویه به شمار می روند. تاریخ مهاجرت آن ها به شرق آفریقا کاملا مشخص نیست ولی به نظر می رسد تعدادی از آن ها در اواسط قرن هجدهم از هند رهسپار زنگبار شدند و در این جزیره اقامت گزیدند. بهره ها تا اواسط قرن نوزدهم جماعت کوچک ولی منسجمی را در این جزیره تاسیس کردند و سپس از زنگبار به دیگر نقاط شرق آفریقا از جمله لامو، مالیندی، مومباسا، نایروبی، دارالسلام، زنگبار، تانگا و دودوما مهاجرت کردند و وارد بازار تجارت این منطقه شدند.

بهره های داوودی مقام بالایی برای امامان شیعه قائل هستند. آن ها مقام امام علی علیه السلام را بالاتر از امام می دانند و مقام ایشان را «اساس» می نامند و به امامان شیعه تا امام صادق علیه السلام معتقد هستند. یکی از اعتقادات اساسی بهره ها آن است که زنان بهره باید فاطمه زهرا3را همواره سرمشق و الگوی خود قرار دهند و در حفظ شرف و حرمت خود به تاسی از ایشان کوشش کنند. شیعیان بهره بیشتر درون گرا هستند و در عین حال با تاسیس مدارس آموزشی، دانشگاه و مراکز بهداشتی و خیریه در کشورهای آفریقایی به نشر تعالیم اسلام شیعی اسماعیلی می پردازند.

 

منبع: کتاب «شیعه در آفریقا»، سید احمد سیدمرادی، بوستان کتاب، قم، 1399، ص 111- 110.