آفریقا و جایگاه آن در جهان

  • کد خبر: 2816
  • منبع خبر: کتاب «شیعه در آفریقا»

خلاصه این قاره پر افتخار خاستگاه پیامبران، حکماء و شخصیت های بسیار بزرگی بوده است که در طول تاریخ منشاء نهضت های بزرگ دینی، علمی، اجتماعی و سیاسی بوده اند.


آفریقا با 30 میلیون و 335 هزار کیلومتر مربع، دومین قاره بزرگ جهان است که 23 درصد از مساحت کل خشکی های کره زمین را تشکیل می دهد. در این قاره 54 کشور مستقل وجود دارد که شامل 48 کشور در خشکی و شش کشور جزیره ای می شود. کمیسیون آمار سازمان ملل متحد، (از زاویه دید خود که گاه با نظر استعماری غرب انطباق دارد)، کل کشورهای آفریقایی را به پنج منطقه شمال آفریقا، شرق آفریقا، غرب آفریقا، آفریقای مرکزی و جنوب آفریقا تقسیم کرده است.

بر این اساس شمال آفریقا شامل کشورهای: مصر، لیبی، مغرب، سودان، تونس و الجزایر، شرق آفریقا شامل کشورهای: بوروندی، کومور، جیبوتی، اریتره، اتیوپی، کنیا، ماداگاسکار، مالاوی، موریس، موزامبیک، رواندا، سیشل، سومالی، سودان جنوبی، اوگاندا، تانزانیا، زامبیا و زیمباوه، مرکز آفریقا شامل کشورهای: آنگولا، کامرون، آفریقای مرکزی، چاد، جمهوری دمکراتیک کنگو، کنگو برازاویل، گینه استوایی، گابن، سائوتومه و پرنسیپ، غرب آفریقا شامل کشورهای: بنین، بورکینافاسو، ساحل عاج، گامبیا، غنا، گینه، گینه بیسائو، لیبریا، مالی، موریتانی، نیجریه، نیجر، سنگال، سیرالئون و توگو، جنوب آفریقا نیز شامل کشورهای: بوتسوانا، سوازیلند، لسوتو، نامیبیا و آفریقای جنوبی می شود.

قاره آفریقا از نظر اقتصادی سرشار از منابع بکر و اراضی حاصلخیز است و 187 میلیون هکتار زمین قابل کشت، 15درصد از جنگل های جهان و 25 درصد از مراتع دنیا در آن قرار دارد (سیدمرادی1، 13). این قاره 57 درصد کبالت، 47درصد الماس، 49 درصد منگنز، 31 درصد فسفات و 21 درصد ذخایر طلای دنیا را در خود جای داده است. از نظر انرژی نیز آفریقا اهمیت بسیار زیادی دارد؛ ذخایر اثبات شده نفت آفریقا حدود 150 میلیارد بشکه تخمین زده می شود که 12درصد کل ذخایر نفت جهان را تشکیل می دهد. ذخایر گاز آفریقا نیز 585 تریلیون فوت مکعب تخمین زده شده که شامل 7/11 درصد کل ذخایر گاز جهان می باشد. همچنین در حال حاضر 18درصد کل تولید اورانیوم جهان در آفریقا انجام می شود. علاوه بر این آفریقا ظرفیت گسترده ای برای تولید انرژی های نوین به ویژه انرژی خورشیدی، باد، آب و زمین گرمایی دارد به طوری که ظرفیت تولید انرژی آبی 440 هزار مگاوات و انرژی زمین گرمایی 14 هزار مگاوات تخمین زده می شود.

در یک تقسیم بندی دیگر قاره آفریقا را از نظر نژادی به دو بخش اصلی تقسیم می کنند. آفریقای سفید که شامل عرب ها و بربرهای شمال آفریقا می شود و آفریقای سیاه که شامل سیاه پوستان جنوب صحرای بزرگ است. در این قاره پهناور اقوام و قبیله های بسیار بزرگی نیز زندگی می کنند که از نظر زبانی و فرهنگی با هم تفاوت دارند. آمار دقیقی از تعداد این اقوام و جمعیت آن ها وجود ندارد، اما از جمله مهم ترین گروه های قومی آفریقا می توان به موارد ذیر اشاره نمود:

1- اقوام بانتو: بانتو زبان ها بزرگ ترین گروه قومی را در سراسر آفریقا تشکیل می دهند و جمعیت کل آن ها بیش از 350 میلیون نفر تخمین زده می شود که صدها زیرشاخه مختلف نیز دارد. قبیله زولو یکی از مهم ترین قبایل بانتو است که بیش از بیست و هفت میلیون نفر جمعیت دارد. منشا اقوام بانتو به هزاران سال قبل در غرب نیجریه امروزی بازمی گردد. بانتوها ابتدا در غرب آفریقا پخش شدند و سپس در نوار استوایی ساکن و بین سال های 500پ م تا 300م به شرق و جنوب آفریقا کوچ کردند. در حال حاضر بانتوها در کشورهای جمهوری دموکراتیک کنگو، تانزانیا، آفریقای جنوبی، کنیا، اوگاندا، آنگولا، مالاوی، زامبیا، زیمباوه، رواندا، بروندی، کامرون، کنگو، بوتسوانا، گینه استوایی، لسوتو، گابن، نامیبیا، سوازیلند و کومور اکثریت مطلق را دارند.

2- اقوام هوسا: اقوام هوسا زبان در محدوده گسترده ای بین نیجریه و سودان پراکنده هستند. بیشترین جمعیت این اقوام در نیجریه است که بیش از نیمی از جمعیت نیجریه را تشکیل می دهند. اقوام هوسا در کشورهای نیجر، بنین، ساحل عاج، کامرون، غنا، چاد و سودان اقلیت های قابل توجهی را تشکیل می دهند..

3- اقوام بربر: این اقوام در شمال و غرب آفریقا زندگی می کنند که جمعیت آن ها (حداقل) 36 میلیون نفر تخمین زده می شود. مراکش مهم ترین کشوری است که اقوام بربر حدود 45 درصد جمعیت آن را تشکیل می دهند. تعداد قابل توجهی بربر نیز در کشورهای الجزایر، مصر، لیبی، مالی، موریتانی، مالی و تونس زندگی می کنند. همچنین حدود سه میلیون بربر مهاجر نیز ساکن اروپا به ویژه فرانسه و اسپانیا هستند.

4- اقوام عرب: اعراب یکی دیگر از اقوام بزرگ آفریقا هستند و در کشورهای مصر، الجزایر، تونس، لیبی، مراکش و سودان اکثریت مطلق جمعیت را تشکیل می دهند.

همچنین آفریقا از نظر فرهنگی و اجتماعی تنوع بسیار زیادی دارد و بین دو تا سه هزار زبان و گویش مختلف در آن تکلم می شود؛ این رقم تقریبا شامل یک سوم کل زبان های جهان می گردد. این زبان ها در مرحله اول به چهار گروه بزرگ تقسیم می شوند که عبارتند از: 1- نیجر-کنگو. 2- نیلو- صحرا. 3- خویسان. 4-آفروآسیاتیک.

نیجر - کنگو مهم ترین گروه زبان های آفریقایی است که شامل 1650 زبان مختلف می شود و بیش از 400 میلیون نفر به آن ها سخن می گویند. این گروه در بخش وسیعی از نیمه جنوبی آفریقا از تانزانیا تا سنگال گسترش یافته است. مهم ترین زیرشاخه این گروه، خانواده زبان های بانتو است که خود شامل بیش از 400 زبان مختلف است و سواحیلی، فولا، یوروبا، زولو و مور از مهم ترین زبان های این گروه به شمار می آیند. گروه نیلو- صحرا نیز دارای بیش از 100 زبان مختلف است که در نواحی مرکزی آفریقا به ویژه کشورهای چاد، اوگاندا و کنیا حدود سی میلیون نفر با آن تکلم می کنند.

گروه خویسان که شامل حدود 50 زبان است، کوچک ترین گروه زبان های آفریقایی است که تنها حدود 120 هزار نفر و عمدتا در نامیبیا و بوتسوانا با آن صحبت می کنند. همچنین گروه آفروآسیاتیک شامل 240 زبان مختلف است و تنها گروه زبان های آفریقایی است که به شکل گسترده در خارج از این قاره به آن ها صحبت می شود. این گروه زبانی در سرتاسر شمال آفریقا و جنوب صحرای بزرگ رایج است و حدود 285 میلیون نفر به آن تکلم می کنند؛ مهم ترین زبان های این گروه عبارتند از: عربی، بربری و هوسایی.

از زاویه دیگر، این قاره پر افتخار خاستگاه پیامبران، حکماء و شخصیت های بسیار بزرگی بوده است که در طول تاریخ منشاء نهضت های بزرگ دینی، علمی، اجتماعی و سیاسی بوده اند. در دوره معاصر نیز شخصیت های بزرگی از میان مردم آفریقا برخاسته اند که برخی از آن ها شهرت جهانی یافته اند. مشهورترین چهره معاصر آفریقا، نلسون ماندلا مبارز ضد آپارتاید آفریقای جنوبی است. قوام نکرومه رهبر استقلال غنا و از ایده پردازان اتحادیه آفریقا، رابرت موگابه پدر استقلال و رئیس جمهور زیمباوه، ژولیوس نایرره رهبر استقلال تانزانیا، پاتریس لومومبا رهبر استقلال جمهوری دمکراتیک کنگو، کوفی عنان هفتمین دبیرکل سازمان ملل متحد از غنا، پطرس غالی ششمین دبیرکل سازمان ملل متحد از مصر، آلبرت چینوالوموگو آچه به، نویسنده و شاعر مشهور نیجریه و بنیان گذار ادبیات آفریقایی در زبان انگلیسی، شیخ آنتادیوپ نویسنده و تاریخ پژوه سنگالی، جمال عبدالناصر رئیس جمهور ملی گرای مصر، محمد حسنین هیکل روزنامه نگار مشهور مصری، محمد البرادعی رئیس سابق آژانس بین المللی انرژی اتمی و برنده جایزه صلح نوبل در سال 2005م، نجیب محفوظ برنده جایزه نوبل ادبیات در سال 1988م، احمد حسن زویل برنده جایزه نوبل شیمی سال 1999م از جمله شخصیت های برجسته آفریقایی به شمار می روند.

 

منبع: کتاب «شیعه در آفریقا»، سید احمد سیدمرادی، بوستان کتاب، قم، 1399، ص 63 - 59.