گذری بر جامعه خوجه های اثنی عشری شرق آفریقا(2)

  • کد خبر: 2803
  • منبع خبر: مؤسسه بین المللی چراغ فروزان هدایت اندیشه

خلاصه جماعت زنگبار، نخستین و قدیمی ترین جماعت خوجه اثنی عشری است که در سال ۱۸۸۲ میلادی، و چند سال پیش از جماعت بمبئی تأسیس ‏شده است.


۴- جزیره زنگبار

جماعت زنگبار، نخستین و قدیمی ترین جماعت خوجه اثنی عشری است که در سال ۱۸۸۲ میلادی، و چند سال پیش از جماعت بمبئی تأسیس ‏شده است، پس از شدّت یافتن اختلافات ودر گیری‌ها بین خوجه‌های بمبئی که موجب تشکیل جناح اکثریت (خوجه‌های اسماعیلیه) و اقلیت ‏‏(خوجه اثنی عشری) شد، شماری از آنان در دهه ۱۸۷۰ میلادی با هدف داشتن آینده ای بهتر و با سودای دست یابی به تجارت أدویه جات و ‏بالخصوص میخک آن رهسپار جزیره زنگبار و جزیره پمبا شدند، این دو جزیره در آن روزگار مرکز تجارت میخک به شمار می‌رفت، آنان ‏پس از ورود به زنگبار نخستین مسجد خود معروف به قوه الإسلام را ساختند، در نزدیکی این مسجد نیز حسینیه ای با کمک یکی از ‏فرماندهان لشکر ارتش سلطان مجید، از سلاطین عمانی حاکم در زنگبار، به نام ژنرال کلب علی خان ایرانی، بنا نمودند، بعدها به زیاد شدن ‏جمعیت آنان در این جزیره مسجد ثقه الإسلام را ساختند، در کنار این دو مسجد تعدادی حسینیه نیز بنا نمودند.‏

خوجه‌های اثنی عشری رفته رفته به ساماندهی خود پرداخته و نخستین جماعت خوجه اثنی عشری را در این جزیره پایه گذاری کردند، آنان ‏سپس در پی نظم و انسجام جماعت خود و ارتقای سطح اطلاعات مذهبی خویش برآمدند و به همین دلیل حاجی دوجی جمال از شخصیت‌های ‏برجسته خوجه همراه با تعدادی از دیگر شیعیان به کربلا و از آیت الله شیخ زین الدین مازندرانی مرجع تقلید وقت، که بیشتر ملا قادر را ‏برای ارشاد خوجه‌ها به هند فرستاده بود، در خواست اعزام روحانی، برای دانش افزایی و ترویج و معرفی کامل مذهب اهل البیت علیهم ‏السلام به زنگبار کردند، پس از موافقت مرجع تقلید وقت خوجه ها، سید عبدالحسین مرعشی شوشتری از روحانیون ایرانی ساکن نجف و از ‏شاگردان آیت الله مازندرانی در سال ۱۸۸۵ به جزیره زنگبار وارد شد، وی شخصی وارسته و با تقوا بود و در مدت اقامت بیست و سه ساله ‏خود در این جزیره توانست همه شیعیان زنگبار اعم از خوجه‌های اثنی عشری و بحرینیها را گردهم آورد و تعالیم مذهبی به آنان بیاموزد.‏

سید عبدالحسین شوشتری در سال ۱۹۰۴ در حین زیارت خانه خدا در مکه در گذشت و پسر خوانده اش سید حسین شوشتری که از شاگردان ‏آیت الله میرزا حسین خلیل بود، خدمت‌های ارزشمند سیدعبدالحسین شوشتری را در زنگبار ادامه داد، وی تا زمان مرگش در سال ۱۹۴۵ ‏رهبری و هدایت جامعه کوچک شیعیان خوجه اثنی عشری زنگبار را بر دوش داشت. گذشته از مرحوم شوشتری چند تن از علمای ایرانی ‏دیگری از قبیل سید مرّوج و سید ناشر الإسلام نیز طی دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی به زنگبار وارد شدند، در حال حاضر نوه‌های این ‏افرادی همگی در زنگبار و یا در شهر دارالسلام زندگی می‌کنند، و در زمینه تجارت مشغول می‌باشند، بعد انقلاب زنگبار و هجرت خوجه‌ها ‏به دیگر مناطق، از آن پس آنان از روحانیون هندی و پاکستانی جهت تبلیغ در بین جماعت‌های خود دعوت بعمل می‌آورند.‏

زنگبار تا پیش از انقلاب ۱۹۶۳ یکی از مهمترین و پر جمعیت ترین مراکز تجمع شیعیان خوجه اثنی عشری بود، ولی پس از کشتار ۱۹۶۳ ‏پیش از ۹۸ درصد از آنان به شهرهای مختلف تانزانیا و بعضاً به اروپا و آمریکا مهاجرت کردند، در حال حاضر در این جزیره تعداد بسیار ‏کمی از شیعیان خوجه اثنی عشری زندگی می‌کنند، ولی افرادی که متولد این جزیره بوده و در حال حاضر در کشورهای مختلف زندگی ‏می‌کنند، تعلق خاصی به این منطقه داشته و دائماً جهت بازدید از زنگبار به این جزیره مسافرت می‌کنند.‏

۵- کشور سومالی

سومالی نیز یکی از کشورهای شرق آفریقا است که تعدادی از خوجه‌ها در دهه ۱۸۸۰ میلادی به این کشور مهاجرت نموده و در شهر ‏موگادیشو اقامت گزیدند، در سال ۱۹۶۰ آنان با تشکیل جماعت خانه ای توانستند در زمره یکی از جماعت‌های نیرومند خوجه اثنی عشری به ‏شمار آیند، ولی در سال ۱۹۹۱ میلادی بخاطر درگیری‌های این کشور کلیه خوجه‌ها به کشورهای دیگر مهاجرت نمودند.‏

۶- کشور ماداگاسکار

تاریخ حضور شیعیان خوجه اثنی عشری در این کشور به اوایل دهه ۱۹۳۰ باز می‌گردد، که گروهی از خوجه اثنی عشری از هند به زنگبار ‏مهاجرت و سپس راهی این کشور شدند، در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ نیز شمار بیشتری از خوجه‌های اثنی عشری از کشورهای تانزانیا و ‏کنیا به ماداگاسکار مهاجرت کردند، در حال حاضر جمعیت آنان در این کشور بالغ بر ۵۰۰۰ تن می‌رسد.‏

خوجه اثنی عشری در شرق و جنوب آفریقا در کشورهایی همچون کومور، موزامبیک، آفریقای جنوبی، موریس، بوروندی، رئونیون و ‏سیشل حضور دارند، لازم به ذکر است تعدادی از آنان در مناطق شرق کنگو و کشور رواندا نیز زندگی می‌کردند، ولی بخاطر جنگ‌های ‏داخلی این دو کشور به دیگر کشورها مسافرت کردند.[۸]‏

وضعیت اقتصادی

می توان گفت اقتصاد یکی از مهمترین ارکان جامعه خوجه‌های اثنی عشری را تشکیل می‌دهد، هرچند آنان در طی چند دهه اخیر به برخی ‏از مشاغل علمی و فرهنگی روی آورده اند، ولی اقتصاد و تجارت همچنان زیر بنای اصلی این اقلیت کوچک به شمار می‌رود، به برکت ‏سخت کوشی، اراده و پشتکاری شیعیان خوجه اثنی عشری امروزه آنان در بیشتر کشورهایی که زندگی می‌کنند وضعیت مالی و رفاهی خوبی ‏دارند، و همین مسئله موجب شده که آنان وجه و اعتبار بالایی نزد دولت مردان کشور میزبان و مردم آن به دست آورند، در بسیاری از ‏کشورهای آفریقایی که آنان در آنجا حضور دارند، تعدادی از شیعیان خوجه به عنوان اوّلین سرمایه دارهای آن کشورها به حساب می‌آیند.‏

لازم به ذکر است خوجه‌ها در بدو ورود به شرق آفریقا اندوخته مالی چندانی نداشتند، ولی با استفاده از استعداد ذاتی خود و بهره برداری ‏مناسب از موقعیت‌های موجود به سرعت وارد بخش‌های تجاری شدند و در مدت زمان کوتاهی از راه خرید و فروش کالاهای مختلف ‏وصادرات و واردات با دیگر کشورها جایگاه خود را ارتقاء دهند، به گونه ای که تا پیش از جنگ جهانی دوّم در زمره طبقات نخبه این ‏کشورها جای گرفتند، آنان از اوایل دهه ۱۹۶۰ میلادی همزمان با استقلال بسیاری از کشورهای آفریقایی که موجب خروج استعمارگران ‏انگلیسی و فرانسوی و خالی شدن بسیاری از پست‌ها و مشاغل حکومتی شد موفقیت خود را تثبیت کردند، بسیاری از سرمایه دارهای کنونی ‏خوجه‌ها در این کشورها تا قبل از دهه شصت کارمندان عادی بودند که در معادن و مزارع، کار می‌کردند، ولی با استفاده از استعداد خود ‏آنان تبدیل به بزرگترین سرمایه داران در این منطقه شدند، در حال حاضر خوجه‌های اثنی عشری موقعیت خود را در این کشورهای آفریقایی ‏تثبیت نموده و توانستند طیف گسترده ای از شرکت‌های خصوصی صادرات و واردات، کارخانجات، مؤسسات تجاری، صرّافی ها، بانکها، ‏مراکز حمل و نقل، انتشارات، مزارع کشاورزی و غیره را به خود اختصاص دهند.‏

از این رو با وجود مشکلات ناشی از امنیت نسبی این کشورها خوجه‌های اثنی عشری و بخشی از نبض اقتصادی آنها را دست گرفتند، به ‏ویژه در زمینه اقلام صادراتی کشورهای شرق و جنوب آفریقا (چای، قهوه، کاکائو و کتان) نقش مهمی را بر دوش دارند و با وجود فقر ‏شدید این کشورها، افزایش تورم عمومی و افزایش قیمت کالاهای اساسی، آنان توانسته‌اند بر ثروت خود بیفزایند، برخی از تجار خوجه به ‏منزله ثروتمند ترین تجار تانزانیا، کنیا و اوگاندا شناخته شدند، برخی از آنان طی دو دهه گذشته توانستند با خریداری املاک بسیار زیادی در ‏زمینه عقارات نیز سرمایه گذاری کلان نمایند برخی دیگر با استفاده از امکانات بالای خود در طی چند سال اخیر با ساخت برج‌های عظیمی ‏در دارالسلام توانستند خود را در زمره ملاکین مهم این کشور درآورند.[۹]‏

رمز موفقیت خوجه در اقتصاد

در خصوص رمز و سرّ موفقیت شیعیان خوجه اثنی عشری در بحث اقتصاد و تجارت، دوستان تحلیل‌های مختلفی دارند، من جمله می‌گویند ‏که پشتکاری و اراده راسخ، آنان را به این مرحله از موقعیت اقتصادی رسانده، برخی دیگر معتقدند ذکاوت ذاتی و ذوق آنان در امر تجارت ‏سبب موفقیت آنان شده است، ولی واقعیت امر این است که امور معنوی و التزام دینی آنان نقش بسیار مهمی در وضعیت اقتصادی آنان ‏دارد، شیعیان خوجه نسبت به امور دینی بالخصوص تخمیس اموال خود بسیار پایبند می‌باشند، بطوری که حاضر نیستند یک روز از سال ‏خمسی آنان تأخیر شود، از طرفی دیگر در زمینه کمک‌های خیری و همچنین در ساخت طرح‌های عام المنفعه، مشارکت زیادی دارند، ‏صدقه دادن روزانه نیز از دیگر برنامه اغلب این عزیزان می‌باشد.‏

از جهت عبادی نیز این عزیزان بسیار پایبند و ملتزم می‌باشند، عمل کردن به مستحبات از ویژگیهای جامعه خوجه بوده و زیارت قبور ائمه ‏علیهم السلام از دیگر برنامه‌های آنان می‌باشد، فلذا کلیه این امور معنوی نقش بسیار زیادی در موقعیت اقتصادی آنان دارد.‏

وجوهات و تخمیس اموال

از امور بسیار قابل توجه در بین خوجه‌ها اثنی عشری التزام و پایبندی آنان به پرداخت وجوهات به مرجع تقلید خود و یا وکیل وی می‌باشد، ‏در این زمینه اکثریت مطلق آنان نسبت به پرداخت خمس خود ملتزم بوده، به طوری که نمی‌گذارند حتی چند روزی از سال خمسی آنان ‏بگذرد، شیعیان خوجه نسبت به تخمیس اموال، بعضاً به طور مستقیم با دفتر مرجع تقلید خود در تماس هستند، و بدون واسطه سهمین به دفتر ‏وی پرداخت می‌کنند، و برخی دیگر از شیعیان خوجه تخمیس اموال خود را نزد مسئولین بالا دستی فدراسیون جهانی و منطقه ای که اغلب ‏وکالت مرجع تقلید خود را دارند، انجام می‌دهند، برخی دیگر از آنان نیز با داشتن اجازه از طرف مرجع تقلید مجازند سهم امام را طبق ‏تشخیص خود در مواردی که صلاح می‌دانند، مصرف کرده و سهم سادات را به دفتر مرجع خود می‌فرستند.

شایان ذکر است فدراسیون ‏منطقه ای خوجه‌ها از طرف مرجع خود اجازه صرف سهم امام را در مواردی که خود تشخیص می‌دهند هزینه کنند، جریان این اجازه به ‏زمان مرحوم سید محسن حکیم بر می‌گردد، وقتی که برخی از تجّار مقدار قابل توجهی وجوهات شرعیه از شرق آفریقا خدمتشان بردند، ‏ایشان سؤال کردند که آیا در مناطق شما نیازمند به سهم امام وجود دارد، و آیا می‌توانید سهم امام را در زمینه تبلیغ مذهب حقه در بین ‏بومیان هزینه کنید، آنان اشاره داشتند که این امر امکان پذیر می‌باشد، و از طرفی مرحوم حکیم آنان را تشویق به تبلیغ بین بومیان کرده و به ‏ایشان اجازه صرف سهم امام را دادند، می‌توان گفت این سنگ بنای اجازه مراجع دیگر بعد از ایشان شد که علمای نجف و حتی قم که ‏شیعیان خوجه از مقلّدین آنان می‌شدند می‌بایست اجازه صرف سهم امام را به آنان بدهند.‏

در خصوص مقدار مبالغ سهمین در شرق آفریقا، برخی از آمار سالیانه بیش از هشت میلیون دلار سهمین (سهم امام و سهم سادات) از این ‏منطقه جمع آوری می‌شود، که بخشی از آن در خود منطقه هزینه، و بخشی از آن به دفتر مرجع تقلید خود می‌فرستند.‏

وضعیت مذهبی

یکی از شاخص ترین ویژگی‌های خوجه‌ها در سرتاسر جهان پایبندی دینی و رعایت کامل واجبات دینی می‌باشد، پایبندی دینی خوجه‌ها نخست ‏به اصول و فروع دین مربوط است و آنان به طور ویژه برپایی نمازهای یومیه و در حد امکان به صورت جماعت تأکید دارند، آنان نسبت به ‏برگزاری مناسب‌های دینی خود مانند اعیاد و شهادات ائمه علیهم السلام به ویژه ماه محرم را با تشریفات مفصلی برگزار می‌کنند.‏

پایبندی‌های دینی خوجه‌های اثنی عشری از دوران کودکی آنان آغاز می‌شود، آنان در دوران کودکی (اعم از دختر و پسر پیش از بلوغ)، ‏نمازهای یومیه را از پدر ومادرشان می‌آموزند، و همراه با آنان در مساجد و حسینیه‌ها حضور می‌یابند، این کار که همواره رهبران و ائمه ‏جماعت بر آن تأکید می‌کنند، موجب شده که باورهای دینی از نخستین سال‌ها در وجود آنان نقش می‌بندد، و بخشی از زندگی در نظر گرفته ‏شده است، افزون بر آن روحانیون خوجه برای کودکان خردسال نیز موظّفند جلساتی برگزار کرده و آنان را با اصول اولیه اسلام آشنا کنند، ‏جالب است بدانید در برخی از مراکز تجمع خوجه‌ها در کنار مسجد اصلی سالنی نیز جهت برگزاری نماز جماعت برای خردسالان نیز در ‏نظر گرفته شده، که کودکان خردسال در این مراسم شرکت کرده و با احکام نماز و دیگر مسائل شرعی آشنا می‌شوند.‏

از دیگر اموری که شیعیان خوجه روی آن تأکید زیادی دارند، برگزاری جلسات قرآن و آموزش آن برای کودکان می‌باشد، بسیاری از ‏خوجه‌ها که از مکنت مالی خوبی برخودار می‌باشند، برای آموزش فرزندان خود برخی از فارغ التحصیلان حوزه‌های عملیه را استخدام ‏کرده و آنان روزانه چندین ساعت به منزل آنان می‌روند و برای کودکان دروس خصوصی در آموزش مسائل دینی و قرآن برگزار می‌کنند، ‏شایان ذکر است که این کلاسها مصدر دخل خوبی برای برخی از شیعیان بومی به حساب می‌آید، بعضی از این عزیزان در روز چندین ‏کلاس خصوصی برای فرزندان خوجه برگزار می‌کنند، و حقوق خوبی را از این رهگذر بدست می‌آورند.‏

از دیگر شاخص‌های مذهبی شیعیان خوجه پرداخت به موقع خمس و صدقه و نذورات می‌باشد، آنان در این زمینه بسیار پیشگام و ملتزم ‏می‌باشند.[۱۰]‏

خوجه‌های اثنی عشری در فعالیتهای تجاری خود نیز از ورود به معاملات ربوی به شدت پرهیز کرده و از امور تجاری که شبه ای ‏رباخواری در آن وجود داشته باشد، خودداری می‌کنند حتی برخی از آنان نسبت به اجاره دادن ساختمان و مراکز تجاری خود به افرادی که ‏در آن می‌خواهند تجارت‌های غیر مشروع انجام دهند نیز پرهیز می‌کنند، در این رابطه شایان ذکر است که بسیاری از آنان بخاطر این که با ‏أهل کتاب معاملات خود را انجام می‌دهند، وشبه اختلات مال حرام با اموالشان می‌دهند، در پرداخت ردّ مظالم مال خود را تطهیر می‌کنند.‏

مراسم عزاداری

یکی از سنّتهای مهم شیعیان خوجه برگزاری مراسم عزاداری معصومین علیهم السلام می‌باشد، آنان نسبت به برگزاری مراسم سوگواری ‏اباعبدالله الحسین علیه السلام اهتمام ویژه ای ورزیده و به طور مفصل در کلیه أیام محرم و صفر مجالسی را برگزار می‌کنند، شیعیان خوجه ‏در ماه محرم و صفر از هرگونه خوشحالی و برگزاری مجالس جشن و سرور پرهیز کرده، و حتی مراسم عقد و ازدواج ولو به صورت ‏ساده در این دو ماه برگزار نمی‌کنند، و جالب اینکه ولادت موسی بن جعفر(ع) که طبق روایتی در ماه صفر می‌باشد، آنان طبق جدول اعلان ‏شده در ماه رجب برگزار می‌کنند، آنان در مراسم عزاداری سنت‌های متداول در مجالس عزاداری هند و پاکستان اجرا می‌کنند و مجالس ‏زنجیر زنی و سینه زنی و همچنین برنامه‌های شبیه و غیره مثل برنامه شیعیان شبه قاره برگزار می‌کنند.‏

جزیره زنگبار از مهمترین مراکزی است که از بدو حضور شیعیان در این جزیره همه سال برنامه‌های عزاداری مفصلی برگزار می‌کنند، ‏پس از قتل عام ۱۹۶۴ در این جزیره و بدنبال آن هجرت تعدادی زیادی از شیعیان خوجه به دیگر مناطق تانزانیا و کشورهای اروپایی و ‏آمریکایی، مراسم عزاداری محرم در این جزیره کم رنگتر شده است، ولی آنان نسبت به برگزاری مراسم اربعین اهتمام خاصی دارند، ‏می‌توان گفت که شیعیان خوجه در برگزاری مراسم اربعین زنگبار از سراسر نقاط جهان در این جزیره تجمع کرده و این مراسم را با یک ‏شکوه و عظمت خاصی برگزار می‌کنند، طی ایام اربعین بخاطر کثرت حضور شیعیان در این جزیره اغلب مسافرخانه‌ها و هتل‌ها مملو از ‏شیعیان می‌شود، و اغلب این امکانات به مدت یک هفته و به طور مجانی در اختیار میهمانان که از راه‌های دور به این جزیره آمده‌اند قرار ‏می‌گیرد.

مراسم أربعین پس از اقامه نماز مغرب و عشاء آغاز می‌شود و سوگواران به گرد هم جمع شده و در چند حسینیه قدیمی زنگبار ‏بویژه حسینیه حضرت عباس به روضه خوانی و زنجیر زنی و سینه زنی می‌پردازند، پس از آن شیعیان در دسته جات منظمی رهسپار ‏حسینیه‌ها و تکیه‌های دیگر شیعیان که در حال حاضر متروکه شده است، می‌شوند، و در هرکدام از امکان متبرکه چند دقیقه ای عزاداری ‏می‌کنند، در روز اربعین نیز آنان مراسم بسیار مفصلی دارند که مهمترین آن راهپیمایی در کوچه‌ها و برخی از خیابانهای زنگبار می‌باشد، ‏از امور ملفت نظر اینکه برخی از ابیات و اشعاری که آنان می‌خوانند فارسی و طریقه سینه زنی آنان به صورت بوشهری می‌باشد، این امر ‏همین حاکی از آن دارد که برخی از علماء که از مناطق جنوب ایران در این منطقه حضور پیدا کرده اند، این سنت‌ها را به آنان آموخته اند.‏

در أیامی که مراسم أربعین در زنگبار برگزار می‌شود، برنامه اطعام برای عزاداری نیز تدارک دیده می‌شود، در این روزها در اغلب ‏حسینیه‌ها صبحانه و نهار و شام وجود دارد، شایان ذکر است که یکی از غذاهای که مورد پسند اغلب هم می‌باشند، آشی است که شباهت به ‏حلیم می‌دهد طبخ می‌کنند، در ضمن خورشتی نیز که شباهت به خورشت قیمه دارد، برای عزاداران تهیه می‌کنند، در اغلب سالها نماینده ای ‏از طرف مرجع تقلید آنان نیز از نجف به زنگبار آمده، و در مراسم أربعین شرکت می‌کند، در یکی از سالهایی که این حقیر توفیق شرکت ‏در این مراسم را داشتم، آقای سید أعلا موسوی نماینده حضرت ایت الله العظمی سیستانی تشریف آوردند، و پیام ایشان را طی سخنرانی به ‏شیعیان رساندند.‏

مراسم عزاداری محرم در دارالسلام

می توان گفت یکی از باشکوه ترین مراسم عزاداری شیعیان خوجه اثنی عشری در شهر دارالسلام برگزار می‌شود، بخاطر اهمیت و عظمت ‏این مراسم برخی از شیعیان دیگر مناطق شرق آفریقا به جهت شرکت در این مراسم به دارالسلام آمده، و دهه محرم خود را در این شهر ‏می‌گذرانند، مسئولین برگزار کننده این مراسم سخنرانان ماهری را از کشورهای مختلف برای این دهه دعوت می‌کنند، در ضمن حضور ‏چشمگیر ذاکرین حسینی نیز از هند و پاکستان در این مراسم مجالس را گرمتر می‌کند.‏

یکی از برنامه‌های معروف شیعیان خوجه دارالسلام، مراسم جلوس آنان است، جلوس همان راهپیمایی است که تا چند سال پیش در شب ‏برگزار می‌کردند، ولی بخاطر مشکلات امنیتی و تهدید گروه الشباب سومالی این راهپیمایی را بعد از ظهر تاسوعا برگزار می‌کنند، در این ‏راهپیمایی هزاران نفر از شیعیان خوجه، بومیان، شیعیان لبنانی و ایرانی مقیم تانزانیا در آن حضور پیدا می‌کنند، از امور ملفت نظر حضور ‏شیعیان بهره و هندوها و بعضی از اهل سنت می‌باشد. آنان پس از طی مسافت چند خیابان در جلوی مسجد شیعیان خوجه تجمع کرده و به ‏سخنرانی برخی از خطباء گوش فرا می‌دهند.[۱۱]‏

سفرهای زیارتی (عتبات عالیه)‏

شیعیان خوجه نسبت به سفرهای زیارتی و تشرّف به حرم ائمه علیهم السلام اهمیت زیادی داده و بعضاً در سال چندین مرتبه به زیارت قبور ‏ائمه علیهم السلام در عراق و ایران می‌روند، بعد از سقوط صدام یکی از سفرهای زیارتی آنان عتبات عالیه در عراق می‌باشد، سالیانه ‏هزاران نفر از آنان جهت زیارت مشاهد ائمه علیهم السلام به عراق مسافرت می‌کنند، در خصوص زیارت اربعین یک توجه ویژه ای دارند، ‏در سال جاری (۱۳۴۷ هجری) فقط از دارالسلام بیش از هزار نفر به عراق رفته و اغلب در راهپیمائی اربعین شرکت کردند.‏

سفارت ج.ا. ایران در دارالسلام بعضی اوقات در ماه بیش از ۳۰۰ ویزای زیارتی برای شیعیان خوجه صادر می‌کند، لازم به ذکر است که ‏قبل از جنگ داخلی در سوریه یکی از اماکنی که خوجه زیاد می‌رفتند، زیارت حضرت زینب علیهاسلام بود، آنان به جهت رفتن سفرهای ‏زیارتی بعضاً همراه کاروانهای زیارتی می‌روند و بعضاً هم بطور خانوادگی و آزاد سفر می‌کنند، اغلب خوجه‌ها جهت سفر به ایران بخاطر ‏امنیت و احساس نزدیکی با مردم ایران، ترجیح می‌دهند که بطور خانوادگی و آزاد به ایران سفر کنند.‏

آنان نسبت به سفر حجّ (واجب و عمره) علاقه مند هستند، ولی أکثراً سفرهای زیارتی ائمه علیهم السلام را بر مکّه ترجیح می‌دهند.‏

از دیگر برنامه‌های خوجه‌ها در این راستا تبرع در اعزام افراد بی بضاعت اعم از شیعیان بومی و خوجه به سفرهای زیارتی است، برخی از ‏آنها سالیانه دهها نفر را به سفرهای زیارتی می‌فرستند، یکی از افراد خیر بنام آقای محمدرضا دوجی بعضی اوقات کاروان ۱۵۰ نفری را با ‏هزینه خود به زیارت عراق و ایران می‌فرستد، در خصوص حجّ نیز سالیانه تعدادی از افراد بی بضاعت اعم از بومیان و خوجه‌ها را به مکه ‏می‌فرستند.‏

مرجعیت و تقلید

یکی از مهمترین ارکان جامعه خوجه‌های اثنی عشری بحث مرجعیت و تقلید می‌باشد، که در روند تحولات این اقلیت مذهبی تأثیر چشمگیری ‏داشته است، شیعیان خوجه با توجه به پایبندی دینی خود بر این بحث اهمیت بسیاری قائلند آنان نوجوانان خود که به سن بلوغ می‌رسند نسبت به ‏تقلید از مرجع مورد نظر خود تشویق کرده و آنان را مکلف به تقلید می‌کنند.‏

پیشینه بحث مرجعیت در بین آنان به اواسط قرن نوزدهم و به دنبال دیدار گروهی از شیعیان خوجه با حضرت آیت الله العظمی مازندرانی در ‏کربلا باز می‌گردد، در این دیدار آنان خود را از مقلدین معظم له حساب کرده و ایشان سالیان سال نسبت به اعزام مبلغ برای خوجه‌ها در هند ‏و شرق آفریقا اهتمام می‌ورزید.[۱۲]‏

پس از درگذشت آیت الله مازندرانی شیعیان خوجه از آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی و آیت الله بروجردی تقلید می‌کردند، طی دهه‌های ‏‏۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ آیت الله بروجردی نماینده ای را به شرق آفریقا فرستادند و در دیدار با رهبران فدراسیون آفریقا یکی از شیعیان خوجه مقیم ‏زنگبار را برای پیگیری برخی از امور منصوب کرد، آیت الله بروجردی برای نخستین بار اجازه داد تا شیعیان خوجه مقیم شرق آفریقا ‏بخشی از سهم امام را برای ساخت مدارس اسلامی و مساجد و تبلیغ مذهب أهل البیت علیهم السلام هزینه کنند، پس از ایشان حضرت آیت الله ‏سید محسن حکیم مرجع تقلید شیعیان شد، ایشان نیز سفارشی نسبت به هزینه بخشی از سهم امام برای ساخت مساجد و مدارس و همچنین تبلیغ ‏مذهب حقه در بین بومیان کردند، بدنبال این اجازه خوجه‌ها مرکز بلال مسلم میشن را در سال ۱۹۶۸ میلادی به عنوان مرکز تبلیغی شیعه در ‏بین بومیان راه اندازی کردند، پس از ایشان خوجه‌ها حضرت آیت الله العظمی خوئی را به عنوان مرجع خود انتخاب و ایشان را نیز همچون ‏آیت الله حکیم اجازه دادند، تا نیمی از سهم امام شیعیان صرف تبلیغ مذهب تشیع شود.‏

پس از در گذشت آیت الله خوئی فدارسیون جهانی خوجه‌ها آیت الله گلپایگانی را به منزله مرجع تقلید شیعیان خوجه معرفی کرد ایشان نیز ‏طبق سنت مراجع پیشین به شیعیان خوجه اجازه صرف نیمی از سهم امام را در امور تبلیغی دادند، پس از فوت ایشان رئیس فدراسیون ‏جهانی خوجه‌ها آقای ملا اصغر علی، آیت الله العظمی سیستانی را مرجع تقلید شیعیان خوجه اعلام کرد، این در حالیست که پس از درگذشت ‏آیت الله گلپایگانی، ج.ا. ایران آیت الله العظمی اراکی را مرجع تقلید شیعیان جهان معرفی کرد و هیئتی نیز از سوی دفتر مقام معظم رهبری ‏با هدف ارائه تصویری از درجات فقهی و علمی ایشان رهسپار شرق آفریقا شد، ولی شیعیان خوجه رغبت چندانی از خود نشان نداده و از ‏آیت الله سیستانی تقلید نمودند.‏

لازم به ذکر است در بین جامعه کنونی خوجه‌ها برخی از جوانان از مقلّدین مقام معظم رهبری می‌باشند، و می‌توان گفت که این نوع تقلید ‏یک اشتقاقی در بین جوانان خوجه ایجاد شده است که مورد رضایت کهنسالان آنان نمی‌باشد، آنان معتقدند که می‌بایست در کلیه امور من ‏جمله بحث تقلید و مرجعیت صد در صد تابع فدراسیون جهانی بود و مرجعی که از طرف آنان معرفی شود، مرجع تقلید آنان خواهد بود، ‏شایان ذکر است که تعداد معدودی از خوجه‌ها از مقلّدین حضرت آیت الله مکارم و برخی از آنان نیز از مقلّدین حضرت آیت الله شبیر نجفی ‏می‌باشند.[۱۳]‏

 

پاورقی ها:

‏[۸] . سید محمد شاهدی، خورشید شرق، ص ۱۲۳.

‏[۹] . همان.‏

‏[۱۰] . مصاحبه و مشاهدات شخصی.‏

‏[۱۱] . سید محمد شاهدی- خورشید شرق، ص ۱۵۵.

‏[۱۲] . مصاحبه با کنسولی ایران در دارالسلام.‏

‏[۱۳] . همان، ص ۱۷۰.

 

منبع: مؤسسه بین المللی چراغ فروزان هدایت اندیشه/ ‏http://logii.ir