گذری بر جامعه خوجه های اثنی عشری شرق آفریقا(1)

  • کد خبر: 2801
  • منبع خبر: مؤسسه بین المللی چراغ فروزان هدایت اندیشه

خلاصه شیعیان خوجه اثنی عشری اقلیت بسیار کوچک و در عین حال بسیار منظم و منسجم به شمار می‌روند، آنان با وجود جمعیت اندک قریب به ‏یکصد و چهل هزار نفری، از نظم و انضباط قابل توجهی برخوردارند.


شیعیان خوجه اثنی عشری

شیعیان خوجه اثنی عشری اقلیت بسیار کوچک و در عین حال بسیار منظم و منسجم به شمار می‌روند، آنان با وجود جمعیت اندک قریب به ‏یکصد و چهل هزار نفری، از نظم و انضباط قابل توجهی برخوردارند، می‌توان نظم و تشکّلات آنان را در یک سیستم دولت و حکومت ‏کشوری کوچک تشبیه کرد، و اگر تعبیر صحیحی باشد می‌توان گفت حکومت شیعیان خوجه اثنی عشری، این اقلیت کوچک در حال حاضر ‏در پنج قارّه دنیا وجود داشته و در هر کشوری که حضور دارند دارای جماعات و تشکلّات مستقلی می‌باشند، و کلیه این تشکّلات منطقه ای ‏زیر مجموعه فدراسیون جهانی خوجه به حساب آمده و همگی فرامین خود را از این مرکز جهانی دریافت می‌کنند، خوجه‌های اثنی عشری ‏أصالتاً از (ایالت گجرات) و منطقه (کچ) هندوستان می‌باشند، که چند صد سال پیش به مذهب اسماعیلیه روی آورده و سالیان سال به عنوان ‏شیعیان اسماعیلی شهرت پیدا کرده بودند، آنان در حدود یکصد و پنجاه سال پیش با مذهب تشیع آشنا و به مذهب شیعه اثنی عشری تشرّف پیدا ‏کردند، شیعیان خوجه در طول این مدت تا به امروز توانستند با تحکیم ساختار دینی جامعه خود براساس تعالیم مذهب تشیع موفقیت‌های زیادی ‏را کسب نمایند.‏

شیعیان خوجه به عنوان جامعه ای متدین و با تقوا، از یک سویی به دستورات مراجع تقلید خود عمیقاً گردن می‌نهند و از سوی دیگر تحت ‏نظرات رهبران سیاسی خود قرار دارند، آنان بسیار مطیع دستورات و فتاوی مرجع تقلید خود بوده، و از طرفی احترام بسیار زیادی نسبت به ‏تشکّلات خود و بالخصوص سازمان جهانی خوجه‌ها می‌گذارند و هرگونه قانون و یا دستوری که از طرف این سازمان صادر شود با دل و ‏جهان آن را عملی می‌کنند، و اگر تعارضی بین رأی مرجع تقلید (نه در فتوی و احکام) و فرمان فدارسیون جهانی پیش آید، نظریه فدراسیون ‏بر مرجع تقلید ترجیح می‌دهند، به عنوان مثال در خصوص اعلام عید فطر گاهی شده است که مرجع تقلید اعلان عید نموده ولی فدراسیون آن ‏را قبول نداشته، و شیعیان خوجه تابع رأی فدارسیون می‌باشند، این موضوع چند نوبت در تانزانیا اتفاق افتاد، و این حقیر شاهد یکی از این ‏اعیاد بودم، که مرجع تقلید وقت آنان (حضرت آیت الله العظمی خوئی) اعلان عید کردند و از طرفی بسیاری از کشورهای اسلامی نیز اعلان ‏عید کرده بودند، و تمامی مسلمانان در تانزانیا عید گرفته بودند، ولی خوجه چون فدراسیون اعلان عید نکرده بود، در دارالسلام عید ‏نگرفتند.[۱]‏

 

تاریخ شیعیان خوجه اثنی عشری

تاریخ پیدایش خوجه‌های اثنی عشری به حدود شش قرن پیش باز می‌گردد، در اواسط سده ۱۴۰۰ میلادی گروهی از مبلّغین اسماعیلیه نزاریه ‏ایرانی به سرپرستی شیخ پیر صدرالدین به هند اعزام شده اند، آنان در طی اقامت خود در هند و تبلیغ جهت نشر افکار مذهب اسماعیلیه ‏توانستند تعداد قابل توجهی از هندوها را به مذهب خود دعوت نمایند، پیر صدرالدین از مبلّغان بزرگ اسماعیلی نزاری به شمار می‌آمد، وی ‏توانست تعداد زیادی هندوها را به آیین خود دعوت نماید، و نام خوجه را بر پیروان خود بگذارد، (واژه خوجه همان معنای خواجه فارسی به ‏معنای بزرگ و سرور است)، لازم به ذکر است که در حال حاضر کلمه خوجه اطلاق بر شیعیان اثنی عشری می‌شود و آقا خانی‌ها را خوجه ‏نمی‌گویند، پس از اعتناق تعدادی از هندوها به مذهب اسماعیلیه، عقیده اسماعیلی بین این گروه سالیان سال به حیات خود ادامه داد، شایان ذکر ‏است که پیر صدرالدین جلب نظر هندوها به افکار خود، برخی از تحریفهای در عقائد اسماعیلیه انجام داد، تا اینکه بتواند مردم را نسبت به ‏عقیده خود متخاضع کند.‏

در سال ۱۸۳۹ میلادی آغاخان محلاتی نخستین امام این فرقه پس از شکست در شورش علیه فتحعلی شاه قاجار به بمبئی گریخت و تلاش کرد ‏تا اینکه خوجه‌ها اسماعیلیه که از طرفداران پیر صدرالدین بودند را تحت کنترل خود در آورد، وی در این رابطه توانست تا اینکه برخی از ‏باورهای شیعه اسماعیلی که بطور غلط توسط پیر صدرالدین بین آنان منتشر شده بود را تغییر دهد، من جمله اینکه آنان را تشویق به زیارت ‏قبور ائمه علیهم السلام نمود، و تأکید زیادی نسبت به رفتن عتبات عالیه داشت، آغاخان در خلال فعالیت‌های خود در بمبئی فشارهای زیادی ‏را روی خوجه‌ها آورد، تا اینکه به دنبال این فشارها برخی از خوجه‌ها تمرّد نموده و از فرامین آغا خان سرپیچی کردند، حتی برخی از آنان ‏به خاطر فشارهای آغاخان به مذهب تسنن روی آوردند.‏

برخی می‌گویند که آغاخان محلاتی شیعه اثنی عشری بوده و علت تشیع وی نسبت نسبی است که به یکی از پادشاهان قاجار پیدا کرده است، ‏ولی بعدها پس از فوت آغاخان اوّل انحراف در این طریقه ایجاد شده است.[۲]‏

در اوایل دهه ۱۸۷۰ گروهی از خوجه‌ها که در زمره مخالفان آغاخان بودند، برای زیارت حرم أباعبدالله الحسین علیه السلام رهسپار کربلا ‏شدند، در نجف با یکی از مراجع آن زمان حضرت آیت الله العظمی شیخ زین العابدین مازندرانی دیدار کردند، هنگامی که آنان خود را شیعه ‏معرّفی نمودند، توجه شیخ به آنان جلب شد، اما هنگامی که آیت الله مازندرانی از احکام و اعمال مذهبی آنان پرسش کرد، پاسخ دادند که ‏نماز نمی‌خوانند، روزه نمی‌گیرند و دیگر عبادت‌ها را نیز به جای نمی‌آورند، آنان در پاسخ مرجع بزرگ نجف درباره تشرّف به حج گفتند: که ‏زیارت ائمه علیهم السلام را بر سفر حج مقدّم می‌شمارند، در پی این سخنان که موجب نارضایتی آیت الله مازندرانی و دیگر علمای نجف ‏شد، این گروه از آن مرجع درخواست نمودند که برخی از روحانیون جهت تعلیم عقاید و احکام شیعه به هند اعزام کنند، آیت الله مازندرانی ‏شخصی را به نام (ملاقادر حسین که خود از طلاب هندی بود، و در نجف مشغول تحصیل بود) را همراه آنان به هند اعزام نمود، و ایشان ‏توانست طی برگزاری جلسات و دروسی دینی خوجه‌ها را نسبت به عقائد و احکام شیعه اثنی عشری آشنا نماید، بدنبال این تبلیغات تعداد کمی ‏از پیروان آغاخان به مذهب تشیع اثنی عشری روی آورده و از عقائد اسماعیلیه دست برداشتند.‏

در اواخر دهه ۱۸۸۰ روحانی دیگری به نام شیخ ابوالقاسم نجفی نیز از طرف مرجع عالیقدر وقت آیت الله مازندرانی به بمبئی اعزام شد، ‏ایشان نیز توانست با همکاری برخی از تجّار ایرانی مقیم در بمبئی فعالیت خوبی را در بین خوجه‌های اثنی عشری در این شهر داشته باشد، ‏شیعیان خوجه بخاطر فشار و اختناق بیش از حد از طرف آقاخان اکثر فعالیت‌های مذهبی خود را به طور مخفیانه انجام می‌دادند، تا اینکه بعد ‏از گذشت سالیان سال توانستند مسجد و حسینیه (امامباره ای) ساخته و به مرور زمان فعالیت‌های خود را آشکار سازند.‏

با تداوم فشارها و تهدید‌های آغاخان و از طرفی پایداری خوجه‌ها در عقائد خود، در نهایت گروهی از آنان تصمیم گرفتن به محلی جدید و به ‏دور از چشمان آقا خان هجرت نموده و زندگی کنند، در آن زمان شرق آفریقا مکانی مناسب برای استقرار آنان به شمار می‌رفت و از طرفی ‏این منطقه بخاطر سفرهای دریایی بین هند و مناطق شرق آفریقا تا اندازه ای برای خوجه‌ها شناخته شده بود، بدین ترتیب شماری از خوجه‌های ‏اثنی عشری از واپسین سالهای سده ۱۸۰۰ رفته رفته به این منطقه مهاجرت کردند و در مناطق مختلف شرق آفریقا از موگادیشو گرفته تا ‏جزیره لامو، شهر بندری ممباسا، شهر مالیندی در کنیا، جزیره پمبا و زنگبار و همچنین برخی از مناطق داخل این منطقه از قبیل اوگاندا، ‏بوروندی، رواندا و برخی از شهرهای تانزانیا مهاجرت کردند.[۳]‏

شمار این مهاجرین در دهه‌های ۱۹۲۰ الی ۱۹۳۰ به گونه ای چشمگیر افزایش یافت و هزاران تن از خوجه‌های شیعه اثنی عشری در زنگبار ‏مستقر شدند، می‌توان گفت در این سالها قدرت اقتصادی و حتی تصمیم گیری کشوری نیز تا حدودی بدست شیعیان خوجه رقم می‌خورد، در ‏این رابطه داستانهای بسیار زیادی نقل می‌کنند که حاکی از نفوذ آنان در این منطقه دارد، یکی از داستانهایی که دلیل بر قدرت و نفوذ آنان ‏دارد، جریان علی ناتو یکی از تجّار بزرگ خوجه می‌باشد.[۴]‏

علی ناتو توانست با قدرت مالی و کیاست و نفوذ خود، سالیان متمادی دو روز عاشورا و بیست و یکم رمضان را در جزیره زنگبار تعطیل ‏رسمی اعلان کند، و حتی تعطیلی این دو روز در قانون اساسی زنگبار به ثبت رسیده شده بود، مختصر این داستان این است که در عهد ‏استعمار انگلیس در زنگبار، حکومت خود مختار این جزیره که تحت اشراف دولت مرکزی انگلیس اداره می‌شد، با مشکل مالی رو به رو ‏شد، آنان به جهت پرداخت حقوق کارمندان و نیروهای مسلحه خود می‌بایست از کسی پول قرض می‌کردند، آنان به تنها تاجر عمده و مهم ‏زنگبار آقای علی ناتو مراجعه کرده و درخواست پول کردند، ایشان مبلغ مورد نیاز حکومت را به آنان داد.

پس از چند ماه که از طرف ‏دولت مرکزی پول رسید، مسئولین کشوری و لشکری به جهت پس دادن پول علی ناتو همراه با هدیه ای به منزل وی رفتند، آنان ضمن ‏تشکر از این خدمت، گفتند که ما حامل لقب (سِر) از طرف ملکه انگلیس برای شما هستیم، در ضمن آنان گفتند که شما هرگونه درخواستی ‏داشته باشید ما برای شما انجام خواهیم داد، علی ناتو گفت که من نیازی به این مبلغ ندارم و در راستای آبادی زنگبار هزینه کنید، و لقب سر ‏هم ضمن تشکر از لطف ملکه انگلیس ضرورتی ندارد که به من بدهید، من فقط یک درخواست دارم، و آن اینکه دو روز در سال یکی روز ‏عاشورا و دیگری روز بیست و یکم ماه رمضان را تعطیل رسمی اعلان کنید، آنان پذیرفتند و این دو روز به عنوان تعطیل رسمی در قانون ‏اساسی زنگبار  به ثبت رساندند، و این تعطیلی بیش از چهل سال ادامه پیدا کرد که بعد از انقلاب زنگبار سال ۱۹۶۴ میلادی و هجرت خوجه ‏از این جزیره، از قانون این کشور حذف شد، یکی از خیابانهای داخل شهر سنگی زنگبار به نام علی ناتو می‌باشد که تا به امروز مردم این ‏خیابان را به اسم او می‌شناسند، و نام وی هم بر روی تابلو نوشته شده است.[۵]‏

تعدادی از شیعیان خوجه از راه این جزیره به دیگر مناطق شرق آفریقا راه یافتند و جماعتهایی را در مناطق مختلف بنیان نهادند. این اقلیت ‏کوچک هرچند اکنون جمعیت بسیار اندکی در برابر دیگر شیعیان جهان تشکیل می‌دهند، ولی به دلیل نظم و انسجام داخلی و تلاشهای خستگی ‏ناپذیر آنان، به یکی از موفق ترین گروه‌های شیعی تبدیل شده اند.‏

 

خاطره نظم خوجه‌ها و مقام معظم رهبری

در زمانیکه (حدوداً در اوایل رهبریت مقام معظم رهبری) مرحوم ملا اصغر رئیس ورلد فدریشن خوجه‌ها همراه با هیئت عالی رتبه از این ‏جماعت خدمت مقام معظم رهبری رسیدند، ملا اصغر در خصوص شیعیان خوجه و بالخصوص نظم و سازماندهی درونی آنان توضیحاتی را ‏خدمت حضرت آقا بیان کردند بعد از صبحتهای ملا اصغر، حضرت آقا به شخصیت‌های ایرانی از قبیل آیت الله تسخیری آقایان اختری و ‏نورالهیان که در جلسه حضور داشتند فرمودند که خوب است شما نیز در صدد ایجاد نظم و تشکل سازمان یافته برای شیعیان بومی آفریقا ‏باشید. بعد از این جلسه تا به امروز به قول یکی از حضّار در این ملاقات ما نتوانسته ایم اندک نظمی بین شیعیان بومی ایجاد بکنیم.[۶]‏

شیعیان خوجه اثنی عشری تقریبا از همان اوائل ورود به مناطق شرق آفریقا به جهت حفظ کیان خود اقدام به تشکیل جماعت‌های مختلفی ‏نمودند  به عنوان مثال شیعیان مقیم سومالی، ممباسا و شهرهای مختلف تانزانیا و بالخصوص زنگبار با تشکیل جماعت خانه ای که متصدی ‏امور مربوط به آنان باشد، توانستند نظمی را در بین خود ایجاد کنند، بخاطر پراکندگی آنان در شهرها و کشورهای مختلف منطقه ای به دنبال ‏تأسیس فدراسیون قارّه ای افتاده و در شبه قارّه هند و آفریقا فدراسیون قارّه ای بنیانگذاری کرده، و بعد‌ها پس از هجرت تعدادی از آنان به ‏قارّه‌های اروپا و آمریکا به فکر راه اندازی فدراسیون جهانی افتادند، بدنبال این طرح سازمان فدارسیون جهانی خود را در اوایل سال ۱۹۷۰ ‏تشکیل دادند.‏

 

ساختار درونی فدارسیون جهانی خوجه

فدراسیون جهانی شیعیان خوجه اثنی عشری، عالی ترین نهاد هماهنگ کننده فعالیتهای جماعات خوجه‌ها در سرتاسر جهان می‌باشد، وهمه ‏فدراسیون‌های منطقه ای (قارّه ای) و جماعات مختلف در شهرهای کشورهای محل اقامت آنان زیر نظر این سازمان قرار دارد. پیشینه ‏تأسیس فدراسیون جهانی به اوایل دهه ۱۹۷۰ باز می‌گردد.‏

پس از تأسیس فدراسیون آفریقا و جماعت‌های خوجه در کشورهای گوناگون جهان از جمله اروپا و آمریکا خلأ سازمانی که همه جماعات را ‏پوشش دهد، کاملاً احساس می‌شد، سال ۱۹۷۵ میلادی رؤسای برخی از جماعات خوجه طی یک گردهمایی در لندن درباره تأسیس فدراسیون ‏جهانی به بحث و بررسی پرداختند، در این گردهمایی مقرر شد کمیته ای برای تهیه پیشنویس قانون اساسی این سازمان تشکیل شود، یکسال ‏بعد در همایشی به نام قانون اساسی در شهر لندن جماعات گوناگون پیش نویس یاد شده را تصویب کردند، و فدراسیون جهانی فعالیت خود را ‏به طور رسمی آغاز کرد، این سازمان در همان سال نیز به منزله انجمن خیریه مذهبی در کشور انگلستان ثبت شد، فدارسیون جهانی ‏خوجه‌های اثنی عشری بنابر قانون اساسی خود سازمان مستقل است که رئیس و اعضای هیئت رئیسه آنان طی انتخابات عمومی به مدت سه ‏سال انتخاب می‌شوند، خط مشی این سازمان طی گردهماییهایی که هر سه سال یکبار برگزار می‌شود، ترسیم می‌گردد، دبیرخانه آن نیز در ‏مرکز اسلامی استانمور لندن واقع شده است.‏

رئیس کنونی فدراسیون جهانی خوجه‌ها آقای دکتر علی اصغر مولدینا می‌باشد که برای دور دوم نیز انتخاب شده است، وی از متولدین شهر ‏ممباسا کنیا و از تجّار بزرگ کشور موزامبیک و آفریقا جنوبی به شمار می‌رود که در حال حاضر بخاطر این مسئولیت محولّه بعضی از ‏اوقات در کشور انگلستان مستقر می‌باشد.‏

فدراسیون جهانی خوجه‌های اثنی عشری ۱۳۵ عضو دارد، که از بین ۴ عضو فدارسیون قارّه ای و ۲۶ جماعت خانه خوجه‌های اثنی عشری ‏انتخاب می‌شوند.‏

جمعیت کل شیعیان خوجه‌های اثنی عشری که همگی زیر پوشش فدراسیون جهانی قرار دارند، و در قالب ۴ فدراسیون منطقه ای و ۲۶ ‏جماعت اصلی، حدود ۱۴۰۰۰۰ تن می‌باشد، که در پنج قاره جهان پراکنده می‌باشند.‏

فدراسیون جهانی از آغاز تأسیس اقدامات مهمّی را در قالب بهبود وضعیت معیشتی جماعات خوجه در سراسر جهان بویژه شبه قارّه هند ‏ساماندهی کرده است، بخش عمده این فعالیت‌ها در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ صورت گرفته است، در آخرین گردهمائی آنان که اخیراً در شهر ‏دار السلام تانزانیا برگزار شد، پیشنویسیهای بسیار خوبی در جهت هر چه بهتر شدن وضعیت خوجه بالخصوص در زمینه آموزش تهیه کرده ‏و بدنبال اجرای آنها می‌باشند.‏

این فدراسیون دارای مراکز و بخش‌های مختلفی از قبیل مرکز آموزشی، مرکز مشاوره پزشکی، مرکز حمایت از کودکان بی سرپرست، ‏میز زنان، میز روابط خارجی، میز جوانان، میز تحقیقات و تسعه، میز رسانه ها، میز ارتباط خارجی با آمریکا.‏

فدراسیون جهانی از ۲۰۰۰ میلادی میز ارتباط خارجی یا آمریکا را پایه گذاری کرده است، این بخش عهده دار ارتباط با مقامات عالی رتبه ‏ایالات متحده از جمله نمایندگان کنگره و سنای این کشور است، مسئولان این میز می‌کوشند از توانایی این کشور در عرصه معادلات بین ‏المللی برای رفع برخی مشکلات شیعیان کشورهای گوناگون بهره برداری کنند، لازم به ذکر است اعضای بخش ارتباطات خارجی با آمریکا ‏طی چند سال گذشته و با افزایش برخی از حملات تروریستی علیه شیعیان پاکستان چند بار با مقامات وزارت خارجه آمریکا و سنا دیدار ‏کردند، آنان از مقامات درخواست کردند که نسبت به بازداشتن حملات وهابیان به شیعیان بر دولت پاکستان فشار آورند.[۷]‏

 

جماعات خوجه‌های اثنی عشری در جهان

همانگونه که ذکرشد خوجه‌های اثنی عشری دارای نظم و تشکلات بسیار منظمی می‌باشند، آنان در کشورهای گوناگون پنج قاره جهان دارای ‏جماعات مختلفی هستند، در این مختصر اشاره ای به برخی از جماعات‌ها آفریقا و فدارسیون این قارّه می‌شود:‏

فدراسیون آفریقا

می توان گفت مهمترین و قدیمی ترین فدراسیون شیعیان خوجه، فدراسیون آفریقا می‌باشد، در حال حاضر مقرّ آن در شهر دار السلام بوده و ‏آقای انور علی درامسی از تجّار بزرگ خوجه از متولدین شهر لیندی تانزانیا برای بار دوّم به عنوان ئیس این فدراسیون انتخاب شده اند، (بنده ‏که الان ۱۳/۲/۱۳۹۵) مشغول تصحیح این نوشتار هستم، چند هفته قبل دوره ریاست آقای انور دارمسی به پایان رسید و آقای بشیر از شیعیان ‏خوجه کشور اوگاندا به این منصب انتخاب شدند) دوره مسئولیت ریاست فدارسیون به مدت سه سال می‌باشد، رئیس سابق آن آقای رمضان ‏نانجی از شیعیان خوجه کشور کنیا بود، لازم به ذکر است که بخاطر جمعیت بالای شیعیان خوجه در تانزانیا، رئیس این فدراسیون اغلب از ‏شیعیان خوجه این کشور انتخاب می‌شود.‏

جماعات آفریقا

شمار چشم گیری از شیعیان خوجه اثنی عشری در مناطق مختلف شرق و جنوب آفریقا زندگی می‌کنند، جماعات خوجه اثنی عشری در این ‏مناطق بالخصوص کشورهای کنیا و تانزانیا در زمره مهمترین جماعت‌های خوجه می‌باشد، که نقش مهمی در شکل گیری فدراسیون جهانی ‏و سازمانهای تبلیغی وابسته به آن ایفاء کرده اند.‏

۱- کشور تانزانیا

پیشینه ورود شیعیان خوجه اثنی عشری به تانزانیا به اواخر قرن نوزدهم میلادی بر می‌گردد، پس از اینکه تعداد زیادی از این عزیزان به ‏جزیره پمیا مهاجرت نمودند، برخی از این مجموعه به کشور تانگانیکا (تانزانیا) هجرت نموده، و در مناطق مختلف این سرزمین سکنی ‏گزیدند، شیعیان خوجه اثنی عشری پس از استقرار در شهرهای گوناگون تانگانیکا رفته رفته جماعات امروزین این کشور را بنیانگذری ‏کردند، و با ساخت مساجد، حسینیه‌ها و مدارس به تشکّلاتشان انسجام بخشیدند، از این روی تا پیش از تأسیس فدراسیون آفریقا دهها جماعت ‏خوجه در کشور تانزانیای امروز شکل گرفت و بسیاری از خوجه‌های اثنی عشری در شهرهای این کشور استقرار یافتند.‏

شیعیان خوجه در کشور تانزانیا در شهرهای همچون دارالسلام، پانگانی، تانگا، آروشا، کیگوما، موشی، کیلوا، لیندی، بوکوبا، باگامویو، ‏امبیا، موانزا، تابورا، موروگورو، دودوما، سنگیدا، متوارا و سُنگیا سکنی گزیده، و سالیان سال در این مناطق زندگی کردند، ولی به مرور ‏زمان بخاطر مشکلات اقتصادی و همچنین وضعیت تحصیلی فرزندانشان، برخی از شهرها را ترک گفته و به دارالسلام و به برخی از ‏کشورهای اروپایی و آمریکائی هجرت کردند، به عنوان مثال در حال حاضر در شهرهای دودوما، بوکوبا، تابورا، سُنگیا، سنگیدا و کیلوا ‏تعداد بسیار اندک و در بعضی از آنها هیچ خوجه ای زندگی نمی‌کند، در برخی از شهرها نیز (از قبیل کیگوما، تانگا، موشی) عدد آنها ‏بسیار تقلیل پیدا کرده است، شیعیان خوجه پس از ترک این شهرها مراکز عبادی خود را بعضاً به شیعیان بومی واگذار کرده اند.‏

در حال حاضر بزرگترین جمعیت خوجه‌ها در قارّه آفریقا در کشور تانزانیا زندگی می‌کنند، طبق آمار اعلان شده از طرف فدراسیون آفریقا ‏در شهر دار السلام جمعیتی بیش از ده هزار نفر، و در سایر مناطق مختلف این کشور نیز جمعیتی قریب به پنج هزار نفر زندگی می‌کنند، ‏که مجموع جمعیت آنان در این کشور قریب به ۱۵۰۰۰ نفر می‌رسد.‏

۲- کشور کنیا

جمعیت تقریبی شیعیان خوجه اثنی عشری در این کشور قریب به ۲۰۰۰ نفر می‌رسد، که أکثریت آنان در شهر ممباسا زندگی می‌کنند، تاریخ ‏ورود آنان به این کشور به ۱۸۷۰ میلادی بر می‌گردد، به دنبال آن نیز در سالهای مختلف تا سال ۱۹۰۳ میلادی به طور پراکنده خانوادههایی ‏از این جماعت به این کشور مهاجرت کردند، و در شهرهای همچون نایروبی، ناکورو، لامو، مالیندی و کیسومو سکنی گزیدند، در دهه ‏‏۱۹۶۰ میلادی جماعت کنیا و بالتحدید شهر ممباسا یکی از موفقترین جماعت خوجه به حساب می‌آمد، و فکر تأسیس فدراسیون جهانی از ‏طرف برخی از مغزهای متفکر این شهر نشأت گرفت، و رئیس اوّل فدراسیون جهانی مرحوم آقای ملا اصغر از این شهر بود.‏

۳- کشور اوگاندا

تاریخ ورود شیعیان خواجه اثنی عشری به این کشور به دهه ۱۹۰۰ باز می‌گردد به آن زمانی که تعدادی از خانواده‌های خوجه اثنی عشری از ‏راه ممباسا و نایروبی به شهر کامپالا وارد شدند، و نخستین جماعت آنان در سال ۱۹۱۸ پایه گذاری شد. آنان به مرور زمان توانستند در این ‏کشور از جهت موقعیت اقتصادی و اجتماعی پایگاه بسیار خوبی را پیدا کنند، تا اینکه در سال ۱۹۶۰ این جماعت توانست، با انسجام و ‏تشکلات خود نفوذ بسیار زیادی را در کشور و در سطح دولتی پیدا کند، ولی با روی کار آمدن عیدی امین به ریاست جمهوری این کشور، ‏و متهم ساختن آسیایی‌ها به استثمار مردم این کشور، همه آسیایی‌های ساکن اوگاندا از جمله خوجه‌ها را از اوگاندا اخراج و همه دارایی‌ها و ‏املاک آنان را مصادره نمود، خوجه های اثنی عشری در این کشور به ناچار برخی به کشورهای همجوار، و بعضاً هم به کشورهای اروپایی ‏مسافرت کردند.

بعد از برکناری عیدی امین و آرام شدن اوضاع برخی از خانواده‌های اثنی عشری به این کشور بازگشتند، در حال حاضر ‏تعدادی از این عزیزان در این کشور زندگی می‌کنند، و با توجه به اینکه اخیراً از طرف مسئولین اوگاندا اعلان شده است که افرادی که در ‏عهد عیدی امین متضرر شده و املاک آنان مصادره شده، دولت املاک آنان را برخواهد گرداند، بدنبال این خبر جدیداً برخی از شیعیان ‏خوجه به اوگاندا بازگشته اند.‏

 

پاورقی ها:

‏[۱] . عرب احمدی- شیعیان خوجه در گستره جهان، ص ۱۰.

‏[۲] . محمد خلفان یکی از مؤرخین خوجه.‏

‏[۳] . شیعیان خوجه در گستره جهان- عرب احمدی، ص  ۸۱.

‏[۴] . عرب احمدی- شیعیان تانزانیا- ص ۴۰.

‏[۵] . سید الشمس الحسن زیدی.‏

‏[۶] . رئیس سابق سازمان مدارس و حوزه های علمیه خارج از کشور.‏

‏[۷] . عرب احمدی- شیعیان خوجه در گستره جهان، ص ۲۴۴.

ادامه دارد...

 

منبع: مؤسسه بین المللی چراغ فروزان هدایت اندیشه/ ‏http://logii.ir