روابط ایران و تانزانیا (قسمت دوم)

  • کد خبر: 2435
  • منبع خبر: کتاب «شیعیان تانزانیا وضعیت دینی، فرهنگی و اجتماعی

خلاصه روابط رسمی ایران و تانزانیا در دوره معاصر به سال 1343 ش بر می گردد. در این سال یک هیئت ایرانی به چند کشور آفریقایی سفر نمود و از تانزانیا نیز بازدید کرد.


روابط ایران و تانزانیا در عصر حاضر

روابط رسمی ایران و تانزانیا در دوره معاصر به سال 1343 ش بر می گردد. در این سال یک هیئت ایرانی به چند کشور آفریقایی سفر نمود و از تانزانیا نیز بازدید کرد. هیئت در این بازدید در باره امکانات مربوط به گسترش مناسبات بین دو کشور مذاکراتی را با مقامات تانزانیا انجام داد. در 1346 ش نیز یک هیئت بازاریاب ایرانی وارد تانزانیا شد و مذاکراتی را در زمینه مبادلات تجاری انجام داد. در سال 1349 ش حکومت زنگبار به آزار و اذیت پرداخت که با عکس العمل ایران مواجه شد؛ دولت وقت ایران از مجرای سیاسی اعتراض خود را تسلیم مراجع بین المللی کرد، اما دولت تانزانیا با توجه به تابعیت تانزانیایی آن ها، موضوع بومیان ایرانی الاصل را یک مسئله داخلی دانست و اعتراض ایران را نپذیرفت و پس از آن تا پیروزی انقلاب اسلامی هیچگونه تحول مهمی در روابط دو کشور صورت نگرفت.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، جولیوس نایرره از اولین روسای کشورهای جهان بود که پیروزی انقلاب را تبریک گفت و از آن پس با تبادل هیات هایی روابط دو کشور وارد مرحله جدیدی شد. در 21 مهر 1367 ش با صدور بیانیه ای از سوی وزرای خارجه دو کشور در نیویورک، روابط رسمی ایران و تانزانیا آغاز شد و در سال 1363 ش سفارت جمهوری اسلامی ایران در تانزانیا آغاز به کار کرد. در اواخر سال 1364 ش آیت الله خامنه ای رئیس جمهور وقت ایران به تانزانیا سفر کرد که نقطه عطفی در تاریخ روابط دو کشور به شمار می آید و در پی آن فعالیت های جهاد سازندگی در تانزانیا شروع شد. در پاسخ به این دیدار، آقای مووینی رئیس جمهور وقت تانزانیا در خرداد 1368 ش به ایران آمد و یادداشت تفاهم کمیسیون مشترک دو کشور امضاء و اولین اجلاس آن نیز در تهران برگزار گردید. (دفتر مطالعات، 1388، 109).

 

در سال 1370 ش با پیگیری سفارت ایران در دارالسلام، به دوازده دانشجوی تانزانیایی بورس تحصیلی اعطاء گردید که در دانشگاه های مختلف ایران تحصیل کردند؛ علاوه بر این که حدود 150 طلبه تانزانیائی نیز تحصیلات خود را در زمینه علوم اسلامی در حوزه های علمیه ایران گذراندند. همچنین در پی دیدار مسئولین کمیته امداد امام خمینی(ره) از تانزانیا در تیرماه 1385 ش با گشایش دفتر نمایندگی در دارالسلام موافقت شد. بدین ترتیب در سال 1384 ش تانزانیا هشتمین شریک تجاری ایران در آفریقا گردید و در چهارمین کمیسیون مشترک ایران و تانزانیا که در سال 1387 ش در تهران برگزار شد، دو طرف یادداشت تفاهمی امضاء کردند که بر توسعه روابط اقتصادی دو کشور تاکید داشت.

ایران با منطقه زنگبار نیز ارتباط علمی و فرهنگی دارد. دانشگاه آزاد اسلامی بر مبنای یادداشت تفاهمی که در سال 1383 ش به امضاء رسید در پی تاسیس یک واحد دانشگاهی در منطقه است و سازمان فرهنگ و ارتباطات نیز نمایندگی خود را تاسیس نموده و فعالیت های فرهنگی دارد. در مهرماه 1387 رئیس جمهور زنگبار به تهران سفر کرد و با مقامات ایرانی دیدار نمود. (همان، 120).

همچنین در سال 1375 آیت الله هاشمی رفسنجانی رییس جمهور وقت ج.ا.ایران سفری به تانزانیا داشتند که در آن سفر تفاهم نامه های زیادی به امضاء رسید و برخی از آنها تاکنون عملی نشده و موجب بدبینی دولت مردان تانزانیا و زنگبار شده است. به عنوان مثال در این سفر هیئت ایرانی قول تأسیس شعبه دانشگاه آزاد اسلامی را در جزیره زنگبار داد و دولت زنگبار نیز زمین بزرگی را در یکی از بهترین مناطق جزیره جهت تأسیس این دانشگاه به ایران هدیه کرد؛ اما پس از گذشت سال ها و پیگیری های مکرر دولت زنگبار، پرونده این دانشگاه چند سال قبل به طور رسمی از طرف ایران بسته شد که همین امر موجب کدورت در روابط بین ایران و زنگبار گردید. (شاهدی، 1395، 37).

 

نهادهای جمهوری اسلامی در تانزانیا

رایزنی فرهنگی: آغاز روابط رسمی میان دو کشور با تاسیس سفارت جمهوری اسلامی ایران در سال 1362 برقرار شد و در دهه شصت برخی طرح های عمرانی و کمک رسانی اجتماعی و فرهنگی به وسیله جهاد سازندگی (وقت) اجرا گردید.  موافقت نامه فرهنگی و اقتصادی میان ایران و تانزانیا در سال 1364 به امضا رسید و روابط فرهنگی با تاسیس نمایندگی در حد رایزنی فرهنگی آغاز گردید. با توجه به اهمیت زنگبار و برخی فعالیت های رایزنی و مذاکرات مقامات فرهنگی ایران و زنگبار، دفتر نمایندگی فرهنگی در زنگبار نیز در اسفند 1390 به طور رسمی افتتاح شد. همچنین انجمن دوستی ایران و تانزانیا در 1388 ش تاسیس گردید.

رایزنی فرهنگی در راستای تحقق اهداف سازمانی خود، برنامه­های مختلفی را دنبال می کند و در این میان می توان به مهم­ترین فعالیت­ها همچون چاپ و انتشار کتاب، تاسیس دارالقرآن در دارالسلام و زنگبار، ایجاد کتابخانه مطالعات ایرانشناسی و اسلام شناسی در دارالسلام و زنگبار اشاره کرد.

همچنین رایزنی فرهنگی در زمینه­های برگزاری مراسم مذهبی، مناسبت­های انقلاب اسلامی، مراسم برای ایرانیان مقیم، بورسیه دانشجویان تانزانیایی در دانشگاه­های ایران، بازتاب مواضع نظام جمهوری اسلامی ایران، پشتیبانی از شیعیان تانزانیا، برگزاری نمایشگاه های فرهنگی و آموزش زبان فارسی در دانشگاه­های دارالسلام و زنگبار فعالیت دارد. قدمت آموزش زبان فارسی در تانزانیا به سال 1368 ش و در زنگبار به 1378 ش بر می­گردد. معمولا آموزش زبان فارسی توسط نیروهای رایزنی  فرهنگی و یا همسران برخی نیروهای اعزامی به تانزانیا انجام می شود. سطح دوره­های آموزشی ابتدایی و میانی است که معمولا در محل رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران برگزار می گردد. (آیینه فرهنگ، 1391، 26).

 

جامعه المصطفی العالمیه

تاریخ ورود جامعه المصطفی به تانزانیا دیرینه است و به زمان فعالیت سازمان مدارس و حوزه های علمیه خارج از کشور برمی گردد. سازمان مدارس فعالیت های حوزوی خود را طبق تفاهم نامه مشترک با همکاری مراکز بومی همچون موسسه بلال مسلم میشن و بنیاد دارالهدی انجام می داد و برای اداره حوزه مدرسان و مدیرانی را اعزام می کرد. در آن زمان سازمان مدارس فعالیت های خوبی داشت ولی پس از چند سال به عللی، همکاری با بلال مسلم میشن متوقف شد و برنامه های خود را تحت پوشش بنیاد دارالهدی ادامه داد؛ در آن سال ها مراکز دارالهدی به سازمان واگذار شده بود.

پس از ادغام دو مجموعه "سازمان مدارس و حوزه های علمیه خارج از کشور" و "مرکز جهانی علوم اسلامی" در سال 1386 جامعه المصطفی العالمیه در ایران تاسیس شد و نمایندگی آن در تانزانیا همچنان تحت عنوان دارالهدی فعالیت می کرد. با اعزام حجه الاسلام سید محمد شاهدی در سال 1389 به عنوان نماینده و تاکید آیت الله اعرافی رئیس جامعه المصطفی، اولین گام در جهت رسمیت بخشیدن نمایندگی برداشته شد.

در پی آن آقای قربان خاکی یکی از خیرین خوجه اثنی عشری زمینی را به مساحت تقریبی 4600 متر مربع در منطقه کیگامبونی دارالسلام به جامعه المصطفی اهدا کرد و ثبت جامعه المصطفی بر اساس تراستی جامعه مدینه العلم صورت گرفت، زیرا زمین اهدائی به نام جامعه المدینه بود و تغییر آن به المصطفی میسر نبود. به این دلیل نمایندگی در اولین گام تراستی مدینه العلم را با اعضای جدید تغییر داد و سپس اقدام به ثبت تراستی المصطفی نمود.

فعالیت های جامعه المصطفی در تانزانیا عبارتند از:

1 -برگزاری دوره های دانش افزایی برای مبلغان بومی.

2 -پذیرش طلاب در مراحل مختلف: تا سال 1395 قریب به 250 دانش پژوه در پنج دوره از فارغ التحصیلان حوزه های بومی برای ادامه تحصیل در نمایندگی و اعزام به ایران پذیرش شدند که سی نفر از آنان در نمایندگی دارالسلام مشغول به تحصیل هستند و بیش از صد نفر از طلاب کشورهای تانزانیا، کنیا، رواندا، بروندی، موزامبیک و شرق کنگو نیز به ایران اعزام شدند. طلاب اعزامی به ایران اعم از برادر و خواهر از بین شیعیان خوجه و بومیان بودند و هزینه بلیت آنان از طریق خیرین خوجه تامین گردید. شمار دیگری از آنان شرایط ادامه تحصیل نداشتند و لذا پس از گذراندن دوره کاردانی، به تبلیغ و تدریس در مدارس دینی این کشور مشغول شدند. 

3 -ایجاد ارتباط با حوزه های علمیه بومی: شرق آفریقا و بویژه تانزانیا در زمینه فعالیت حوزوی با سابقه ترین منطقه در آفریقا به حساب می آید. اولین حوزه علمیه در این کشور توسط علامه سید اختر رضوی در سال 1964 م تحت عنوان بلال مسلم میشن راه اندازی شد. این حوزه با همکاری و مساعدت بعضی از شیعیان خوجه و اشراف کامل سید، ثمرات زیادی برای اتباع اهل البیت علیهم السلام به دنبال داشت و پس از آن حوزه های دیگری همچون حوزه رسول الاکرم (ص) نایروبی تحت مدیریت عالم لبنانی آقای سید مرتضی مرتضی، حوزه های دارالهدی در دودوما و کیگوما با اشراف شیخ حسن مهاجر از ایران، حوزه اهل البیت علیهم السلام در شهر آروشا متعلق به بعضی از روحانیون منطقه شرقیه عربستان و حوزه های دیگری در تانزانیا و کشورهای همجوار احداث و فعال شد. در حال حاضر بیش از بیست و پنج حوزه علمیه در تانزانیا و دیگر کشورهای شرق آفریقا فعالیت علمی و دینی دارند.

4- تشکیل شورای مدیریت حوزه های علمیه: یکی دیگر از فعالیت های نمایندگی المصطفی، تشکیل شورای مدیریت برای حوزه های تانزانیا و کشورهای همجوار است که در راستای مدیریت مطلوب حوزه ها، همگرایی بیشتر بین آن ها و تنظیم برنامه های آموزشی انجام گرفت.

5 -ثبت شعبه زنگبار (مرکز قرآنی): به دلیل اهمیت جزیره زنگبار و توصیه رییس جامعه المصطفی مبنی بر فعالیت آموزش دینی در زنگبار، این نمایندگی موفق شد شعبه زنگبار را تحت عنوان مرکز الدراسات القرآنیه به ثبت رسمی به رساند. سپس این شعبه فعالیت های قرآنی خود را با اجاره ساختمانی در مرکز شهر در سال 2012 میلادی شروع کرد.

6 -تشکیل شورای عالی تالیف و ترجمه: همچنین نمایندگی المصطفی اقدام به تشکیل شورای عالی تالیف و ترجمه نمود، زیرا زبان سواحیلی در شرق آفریقا مخاطب گسترده و ده ها میلیونی دارد و فراگیری آن آسان است و بالتبع تالیف و ترجمه به این زبان نیز بسیار است به طوری که بعضی از طلاب و فارغ التحصیلان یکی از راه های امرار معیشت خود را ترجمه متون قرار داده اند. بدین خاطر شورای مذکور با هدف کنترل کیفت ترجمه ها، جلوگیری از تکرار و موازی کاری و همچنین تعیین کتاب های مورد نیاز برای ترجمه تشکیل شد. اعضای شورا عبارتند از: شیخ ملبا، شیخ عبدالکریم، شیخ محبوب سمجی رئیس بنیاد العتره، شیخ شعبان مسبح و شیخ شافع محمد.

دیگر فعالیت های نمایندگی جامعه المصطفی در تانزانیا عبارتند از: برگزاری دوره دانش افزایی برای فارغ التحصیلان، برگزاری دوره تربیت مربی قرآن کریم، برگزاری مسابقات قرآنی، راه اندازی دارالقرآن در حوزه های علمیه، برگزاری یادواره علامه سید اختر رضوی و برگزاری نشست های علمی. (شاهدی، 1395، 224).

 

جهاد سازندگی در تانزانیا

به دنبال سفر رئیس جمهور وقت ایران آیت الله خامنه ای در سال 1364 ش به تانزانیا، زمینه برای فعالیت جهاد سازندگی ایران در این کشور مهیا شد. جهاد سازندگی پس از مطالعات مقدماتی و بهره گیری از تجربیات توسعه روستایی و محرومیت زدایی خود و کمک­های ارسالی جمهوری اسلامی فعالیت خود را در بزرگ­ترین روستای تانزانیا به نام «ایکوبربری» با سی هزار نفر جمعیت و 95 درصد مسلمان آغاز کرد.

در این زمینه تلاش جهاد بیشتر صرف ارائه الگوهای ساده و زودبازده و جلب مشارکت مردم و آموزش شد و از بدو ورود به منطقه تلاش در جهت مطالعه به­زراعی و توسعه کشت بارانی در اولویت برنامه های جهاد قرار گرفت. در این رابطه مطالعاتی در زمینه نوع و چگونگی کشت، میزان برداشت محصول، وضعیت بارندگی، طغیان رودخانه و عوامل طبیعی دیگر انجام گرفت و سپس در مدت سی روز با همکاری مقامات محلی و مردم زمینی به وسعت هفتاد هکتار انتخاب شد و زیر کشت برنج قرار گرفت. در این کشت مشترک آماده­سازی زمین، تهیه بذر، کود و سم برعهده جهاد بود و کشاورزان کاشت، داشت و برداشت را انجام می دادند و در پایان، محصول به دست آمده بین جهاد و کشاورزان به نسبت مساوی تقسیم می­ شد.

همچنین کارشناسان جهاد اقدام به احداث دو مزرعه تحقیقاتی برای بررسی عملکرد ده واریته ذرت در منطقه کردند و اجرای پروژه های آبیاری و راه اندازی مرکز خدمات ماشین آلات کشاورزی شهید یوسفی از دیگر اقدامات جهاد سازندگی در تانزانیا بود. مضاف بر آموزش روستاییان برای توسعه کشت و استفاده از ماشین آلات کشاورزی، جهاد سازندگی یک صندوق قرض الحسنه با اعتبار یک میلیون شیلینگ نیز راه اندازی کرد. رئیس جمهور وقت تانزانیا و هیئت همراه در تاریخ 29 اسفند 1366 ش از طرح های جهاد سازندگی بازدید کرد و از فعالیت آن ها تشکر نمود. (جهاد سازندگی در تانزانیا، 19).

 

بنیاد فرهنگی دارالهدی

دارالهدی از موسسات فرهنگی و خیریه مردم نهاد جمهوری اسلامی ایران است که فعالیت­های قابل توجهی در تانزانیا دارد. این بنیاد با هدف ترویج اسلام و تشیع در آفریقا و مقابله با تبلیغات مسموم مسیحیت و وهابیت علیه مذهب تشیع و اسلام ناب محمدی(ص) تاسیس شد. در سال 1369 ش هیاتی پنج نفره از این بنیاد برای بررسی فرصت­های موجود در آفریقا به برخی کشورها از جمله زامبیا، تانزانیا، رواندا، بروندی، بورکینافاسو و کنگو سفر کرد و با توجه به محدودیت­های مالی، فعالیت ها بر دو کشور تانزانیا و بورکینافاسو متمرکز شد. برنامه ­های اعلام شده از سوی بنیاد دارالهدی عبارت­اند از: تاسیس حوزه علمیه برای برادران و خواهران، تاسیس مدارس اهل البیت(ع)، ساخت مسجد برای شیعیان، سفرهای تبلیغی و گفتگو با فرق و ادیان مختلف، اعزام طلاب و مدرسین حوزه علمیه دارالهدی به مدارس دولتی جهت تدریس، جذب فارغ التحصیلان مدارس اسلامی، ترجمه و نشر کتب اسلامی به زبان های دیگر، همکاری و هماهنگی با ارگان­های مربوط به فعالیت های فرهنگی و مذهبی در داخل و خارج از کشور. (دارالهدی1381، 6).

اولین اقدامی که بنیاد فرهنگی دارالهدی در تانزانیا انجام داد، تاسیس حوزه علمیه دارالهدی در شهر دودما بود. بنیاد پس از شناسایی تعدادی از شیعیان محلی و علاقمند به فعالیت مذهبی، آن­ها را دعوت کرد و با تشکیل جلسه، انتخاب هیات امناء از میان شیعیان، اساسنامه­ای تنظیم شد؛ بدینگونه «مرکز اسلامی و مدرسه درالهدی» در تانزانیا به­طور رسمی اجازه فعالیت گرفت و زمینه را برای بهره­مندی از امتیازات حقوقی و قانونی فراهم کرد. از جمله می توان به مجوز ابتدایی: امور تبلیغاتی، انتشاراتی، تاسیس مدرسه از مقطع دبستان تا تحصیلات عالی، تاسیس دارالایتام، درمانگاه و هرگونه فعالیت آموزشی اشاره نمود.

با فراهم شدن ساختمانی مناسب، حوزه علمیه دارالهدی در دودما کار خود را در اردیبهشت 1370 ش آغاز کرد، اما پس از گذشت چند ماه با توجه به روند کند انتقال پایتخت تانزانیا و نیاز حوزه به تسهیلات اجتماعی و سیاسی حوزه به شهر دارالسلام منتقل شد. همچنین بنیاد دارالهدی با ارسال نمایندگانی به کیگوما، فعالیت­های تبلیغی و فرهنگی خود را از سال 1372 ش در آن شهر آغاز کرد و با ایجاد مجتمع فرهنگی- آموزشی اهل البیت(ع)، گام موثری در راستای تحقق اهداف خود برداشت. (همان، 13).

طبق نظر بعضی از کارشناسان، شعبه بنیاد دارالهدی در تانزانیا در زمان حضور شیخ حسن مهاجر دارای فعالیت بسیار خوبی بود ولی پس از بازگشت ایشان به ایران، گاه بدون مدیر و گاه تحت اشراف سازمان مدارس خارج از کشور و در نهایت توسط نمایندگی جامعه المصطفی اداره می شد. پس از استقرار نمایندگی جدید المصطفی در این کشور و توصیه های جامعه مبنی بر استقلال نمایندگی، مدیریت این مرکز به مسئولین دارالهدی در تهران واگذار شد.

در حال حاضر، مرکز دارالهدی در دارالسلام فعالیت علوم حوزوی ندارد و به عنوان یک مدرسه آکادمی دینی فعالیت می کند که بخش خواهران آن فعّال است. تنها مرکز حوزوی باقیمانده از دارالهدی، حوزه شهر کیگوما است که موفقیت های آن نیز به پشتیبانی مالی آقای شنی از شیعیان خوجه و جدیت و حضور مستمر مبلغ مخلص و توانا شیخ عبدالواحد عبیات برمی گردد؛ می توان اذعان داشت که در صورت نبود پشتیبانی مالی آقای شنی، شعبه کیگوما نیز به سرنوشت دیگر شعبه های این بنیاد دچار می شد.

مرکز دارالهدی در کشور کنگو نیز طی تفاهم نامه ای به سازمان مدارس خارج از کشور سابق واگذار شد و آن سازمان فعالیت های آن نمایندگی را ادامه داد و در حال حاضر به صورت دانشکده ای تحت اشراف جامعه المصطفی فعالیت می کند. بنیاد دارالهدی در کشور بورکینافاسو نیز دارای فعالیت است.

شعبه دارالهدی در کشور رواندا سال ها پیش به یکی از مدارس آکادمی اهل سنّت واگذار شده بود و دو سال قبل توسط مسئولین دارالهدی به مبلغ ناچیزی به مالک مدرسه آکادمی فروخته شد. شعبه رواندا زمانی یکی از مراکز فعّال دارالهدی به حساب می آمد و بدین گونه طومار فعالیت های آن درهم پیچیده شد. (شاهدی، 1395، 186).

 

منبع: کتاب «شیعیان تانزانیا وضعیت دینی، فرهنگی و اجتماعی» نوشته سید احمد سیدمرادی، ص 73 - 66.