طریقه تیجانیه و اهل‌بیت علیهم السلام در سنگال

  • کد خبر: 2361
  • منبع خبر: کتاب «تصوف در غرب آفریقا»

خلاصه از رخدادهای مهم در تاریخ طریقه تیجانیه در کشورهای سنگال و موریتانی، اعتراف به مذهب اهل‌بیت علیهم السلام است.


ارتباط تنگاتنگی میان طریقه تیجانیه و مذهب تشیع وجود دارد. بسیاری از ادعیه آنان از اهل‌بیت علیهم السلام گرفته شده و آنان ‏برای اهل‌بیت علیهم السلام جایگاه خاصی تعریف کرده اند و تنها به محبت آن حضرات که اکثر اهل سنت به آن معتقدند، بسنده نکرده اند. شیخ مالک سی ‏در کتاب ضیاء المستبین در شرح حدیث ثقلین، مقام مرجعیت دینی را برای اهل‌بیت علیهم السلام ثابت می‌کند و می‌گوید:‏ هرحکمی که بر قرآن جاری می‌شود، از باب عِدل بودن اهل‌بیت علیهم السلام با قرآن در حدیث ثقلین، بر اهل‌بیت علیهم السلام نیز جاری است.‏

شیخ مالک سی در کتاب کفایه الراغبین می‌گوید:‏ وَالکِتابُ وَالعِترهُ…کُلٌّ مِنهما مَعدِنُ العُلُومِ الدینیَّهِ وَالأَسرارِ باِلحِکَمِ العِلمیَّهِ وَالأَحکامِ الشَرعیّهِ وَلذا حَثَّ النَبیُ ص عَلی الإِقتِداءِ وَالتَمَسّکِ بِهِم ‏وَالتَعلّمِ مِنهُم[۲۳].‏

در کتاب جواهر المعانی در فضیلت امیرالمؤمنین علیه السلام چنین نقل می‌کند:‏ قالَ شیخنا رضی الله عنه فی فَضلِ سیّدنا علیّ کرم الله وجهه، قال: وفی الحدیث عنه ص: کُنّا أَنا وَعَلیٌّ نَورَینِ بَین یَدیِ اللّهِ تعالی ثُمَّ أَودَعَنا فی ‏صُلبِ آدَمَ فَلَم یَزَل یَنقُلُنا مِن صُلبٍ إلی صُلبِ إِلی عَبدِالمُطَلّب فَخَرجتُ فی عَبدِاللّهِ وَخَرَجَ فی أَبی طالبِ ثُمَّ اجتَمَعَ نُوران فی الحَسَنِ وَالحُسَینِ فَهُما ‏نُورانِ مِن نُورِ رَبِّ العالَمینَ، و قال سیدنا رضی اللّه عنه: ما یصل شئٌ فی الوجود من العلم مطلقاً إلا مِن صهریج علی رضی اللّه عنه، لأنّه ‏باب مدینه علمه ص لامن الخلفاء الثلاثه ولا الصحابه بأجمعهم، وقد قال ابن عباس رضی اللّه عنه: انقسم العلم کلّه عشره أجزاءٍ تسعه کلّها لعلی ما ‏شارکه فیها أحدٌ والعُشر کلّه مقسوم بین الخلق وکان أعلم  الخلق بالعُشر الباقی[۲۴].‏

 

اعتراف به مذهب اهل‌بیت علیهم السلام

از رخدادهای مهم در تاریخ طریقه تیجانیه در کشورهای سنگال و موریتانی، اعتراف به مذهب اهل‌بیت علیهم السلام است. در سال ۲۰۰۲ میلادی و در ‏بزرگ ترین گردهمایی پیروان این طریقه در شهر تیواون سنگال که بسیاری از شیوخ و شخصیت‌های سیاسی و میهمانان خارجی حضور ‏داشتند، طی اعلان رسمی از سوی آقای شیخ‌عبدالعزیز سی ولیعهد خلیفه طریقه تیجانیه، به مذهب تشیع اعتراف شد و آقای شیخ‌عبدالمنعم ‏الزین به عنوان خلیفه پیروان اهل‌بیت علیهم السلام در این کشور معرفی گردید. پس از این اعلان رسمی، بعضی از طرق دیگر نیز به رسمیت مذهب ‏اهل‌بیت علیهم السلام اعتراف کردند.[۲۵]‏

بسیاری از مستبصران در کشورهای غرب آفریقا از قبیل سنگال، مالی، گینه کوناکری، نیجریه، نیجر، موریتانی، گینه بیسائو، کامرون، ‏گامبیا، غنا، ساحل عاج و بورکینافاسو، از پیروان طریقه تیجانیه هستند؛ ولی نکته قابل توجه این است که بسیاری از آنان حتی بعد از تثبیت ‏مذهب خود، دست از اعمال الوظیفه که عبارت از اذکار و اوراد است، برنمی‌دارند.‏

در بعضی از کشورهای غرب آفریقا، بعضی از شیوخ بزرگ این طریقه، به مذهب اهل‌بیت علیهم السلام روی آورده و به دنبال آن، برخی از هواداران ‏آنان نیز شیعه شده اند.‏

 

طریقه تیجانیه و عاشورای حسینی

همان‌گونه که پیش از این اشاره شد، یکی از مراکز مهم طریقه تیجانیه در غرب آفریقا کشور سنگال است و می‌توان گفت که شیوخ طریقه ‏تیجانیه این کشور برای دیگر کشورهای آفریقای غیرعربی، حالت رهبری داشته و پیروان این طریقه در سایر کشورهای آفریقایی، از مرکز ‏آن در شهر تیواون سنگال پیروی می‌کنند. بزرگان این طریقه، از محبان اهل‌بیت علیهم السلام بوده و به حضرت اباعبدالله الحسین ع  ارادت خاصی ‏دارند. شعرا و خطبای تیجانیه نیز در ارتباط با واقعه عاشورا هنرنمایی‌های زیادی داشته و دارند. از مهم ترین خدمات رهبران این طریقه در ‏کشور سنگال و گامبیا این است که آنان در عهد ریاست‌جمهوری آقای عبدوالدیوف، روز عاشورا را تعطیل رسمی اعلام نموده و دولت این ‏روز را به عنوان تعطیل رسمی در قانون اساسی کشور قید کرده و این روز تا به امروز تعطیل رسمی است.‏

اساس این تعطیلی به‌خاطر واقعه عاشورا و شهادت اباعبدالله الحسین ع بوده و مدت‌ها مردم در این روز در مساجد جمع می‌شدند و خطبا در ‏خصوص این واقعه سخنرانی می‌کردند؛ ولی بعدها عده‌ای فرصت‌طلب از این موقعیت بهره برده و این روز را به عنوان روز عید (روز ‏تمخریت) اعلام نمودند. آنها با اقدام به خرافات و نقل بعضی روایات ساختگی و مجهول در این موضوع، مردم را از واقعه کربلا منحرف ‏کردند؛ ولی با همت حوزه رسول الأکرم ص و همکاری بعضی از شیعیان بومی، به‌خصوص آقای شریف‌محمد علی حیدرا این روز به عنوان ‏روز حزن و اندوه اهل‌بیت علیهم السلام معرفی شد و اغلب خطبا در این روز به ذکر مصائب واقعه کربلا می‌پردازند. در اینجا به دلیل اهمیت این ‏ماجرا، به‌اختصار از تمخریت (عید روز عاشورا) یاد می‌شود.‏

 

تَمخَریت (‏TAMKHARIT‏)‏

در سنگال روز دهم محرم الحرام معروف به «تَمخَریت» است. این کلمه در زبان ولوف به معنای پایان دوستی است، ولی برای عید روز ‏عاشورا علم شده است. روز عاشورا در این کشور به عنوان روز عید، تعطیل رسمی است.‏ مسلمانان سنگالی این روز را به عنوان عید می‌شناسند و در شب و روز عاشورا یک سری برنامه‌های خرافی را اجرا می‌کنند. وقتی انسان از ‏نزدیک شاهد این صحنه‌ها ‌باشد، یقین پیدا می‌کند که همه این عادات، برای دورنگه داشتن مردم از واقعه کربلا و شهادت امام حسین ع و ‏یاران آن حضرت است. قابل‌توجه اینکه هیچ یک از این آداب و رسوم، توجیه شرعی و عقلی ندارد. در اینجا به برخی از برنامه‌های خرافی ‏شب و روز عاشورا که در سنگال و گامبیا انجام می‌شود، اشاره می‌کنیم:‏

در شب عاشورا برخی مردان لباس زنان و زنان لباس مردان را پوشیده و به صورت دسته‌جمعی به کوچه و خیابان آمده و مشغول رقص و ‏پایکوبی می‌شوند. این عمل بیشتر در بین جوانان و نوجوانان دیده می‌شود. در این دسته‌جات چند نفر به صورت دلقک، شکل خاصی به خود ‏می‌گیرند و این دسته‌ها را اداره می‌کنند و تا صبح عاشورا در محله‌ها می‌چرخند.‏

یکی دیگر از برنامه‌های شب عاشورا، دزدی است. برخی می‌گویند: دزدی در این شب مباح و حلال است؛ ازاین رو برخی جوانان و به ‏خصوص در روستاها وارد منازل شده و اثاث‌هایی را که در حیاط است، می‌دزدند. اگر آنان چیزی را دزدیدند، صاحب مال حق استرداد آن ‏را ندارد. ازاین رو، مردم در شب عاشورا درب‌ منازل و مغازه‌ها را زود می‌بندند و اثاث‌های در دسترس را مخفی می‌کنند. این نوع دزدی ‏بیشتر حالت تفریح دارد؛ زیرا در بعضی روستاها صبح روز عاشورا همه وسایل دزدیده شده را در یک میدان جمع می‌کنند و هرکسی باید ‏اثاث خود را در میان آنها پیدا کند.‏

مراسم گاوکُشی هم یکی دیگر از برنامه‌های آنان است. قبل از روز عاشورا تعداد زیادی گاو را در معرض فروش قرار می‌دهند. در ‏شهرهای بزرگ مثل داکار مکان‌هایی را برای فروش گاو اختصاص داده و مردم برای خرید گاو به این مکان‌ها مراجعه می‌کنند. خرید گاو ‏بیشتر به صورت گروهی است؛ بدین شکل که تعدادی با مشارکت هم گاوی را خریداری کرده و در صبح روز عاشورا، در اغلب موارد ‏گاو را در مقابل مسجد محله ذبح کرده و گوشت آن را در میان مردم غنی و فقیر توزیع می‌کنند. البته چند روز قبل از عاشورا آن را در ‏مقابل مسجد و در برابر دید مردم به نمایش می‌گذارند.‏

در خصوص مراسم گاوکشی چنین نقل می‌کنند که در روزگاران گذشته، پیش از اینکه گاو را بکشند، نخست آن را آزار داده و پس از ‏خستگی و جراحات زیاد، آن را ذبح می‌کردند. بعضی از هنرمندان سنگالی مانند «احمد لی» این صحنه ها را در تابلوهایی به تصویر کشیده ‏اند. احمد معتقد است که این نوع عمل، به واقعه کربلا اشاره دارد. در شب و روز عاشورا مردم، شامل بزرگ و کوچک و مرد و زن، با ‏پوشیدن لباس‌های نو، به دیدوبازدید یکدیگر می‌روند.‏

از صحنه‌های جالب شب عاشورا این است که طلاب مراکز تحفیظ قرآن معروف به «دارا» با تشکیل دسته‌جاتی در کوچه‌ها راه می‌افتند و با ‏ذکر کلمه «تعجبون» مشغول جمع‌آوری صدقات می‌شوند. آنان با مراجعه به درب منازل مردم و تکرار این کلمه، کمک‌های مردمی را ‏جمع می‌کنند. در خصوص تکرار کلمه «تعجبون» دو تفسیر ذکر کرده‌اند:‏

بعضی می‌گویند: این کلمه اشاره به آیه کریمه ۵۹ سوره «نجم» دارد؛ چون آنان در ابتدا این سوره را می‌خوانند و وقتی به آیه {أفَمِن هَذا ‏الحَدیثِ تَعجَبُون}[۲۶] می‌رسند، کلمه «تعجبون» را تکرار کرده و به صورت گروهی حرکت می‌کنند.‏

برخی دیگر اعتقاد دارند که تکرار این کلمه اشاره به آیه کریمه۹ سوره مبارکه کهف دارد که می‌فرماید: (أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحابَ الْکَهْفِ ‏وَالرَّقیمِ کانُوا مِنْ آیاتِنا عَجَباً)[۲۷]. این آیه ای است که سر مبارک حضرت اباعبدالله الحسین ع بر روی نی در بازار کوفه تلاوت فرمود. این ‏دسته می‌گویند: ذکر کلمه «تعجبون»، مردم را به یاد واقعه کربلا می‌اندازد. البته این ادعا مبتنی بر آن است که این مردم از واقعه طف ‏اطلاعاتی داشته باشند و اگر از ماجرای کربلا اطلاع داشته باشند، اعمال دیگر از قبیل رقص و شادی را انجام نخواهند داد.‏

پرخوری یکی دیگر از برنامه‌های شب عاشورای این مردم است. پدر خانواده در این شب بهترین غذاها و نوشیدنی را تهیه می‌کند و همه ‏اعضای خانواده به صورت دسته جمعی شام می‌خورند و حتماً باید پرخوری کنند؛ ازاین رو بعضی چند بار غذا می‌خورند. آنان می‌گویند: اگر ‏کسی در این شب شکم خود را پر نکند، تا سال بعد گرسنه خواهد ماند و در فقر و فلاکت زندگی خواهد کرد. برخی هم معتقدند که اگر ‏شخصی در این شب سیر نشود، خداوند شکم او را به وسیله آتش جهنم پر خواهد کرد؛ لذا در این شب «یَأکُلونَ کَما تَأکُلِ الأنعَامُ» و هنگام ‏غذا خوردن بر یکدیگر پیشی می‌گیرند.‏

روزه روز عاشورا هم یک سنت مؤکد است. برخی از اهل سنت، به این روزه بیش از استحباب اهمیت می‌دهند. خطبا در خصوص روزه ‏گرفتن این روز فضایل زیادی را ذکر کرده و مردم را به روزه‌داری در این روز تشویق می‌کنند؛ گویا این عمل استحبابی، از واجب ترین ‏واجب هاست. انسان وقتی در میان جامعه اهل‌سنت زندگی کند، یقین پیدا می‌کند که همه این برنامه‌ها برای دورنگه داشتن مردم از واقعه کربلا ‏و فراموش کردن این جریان بزرگ تاریخی بشریت است؛ ولکن {یُریدُونَ لِیُطفِئوا نورَ اللّهِ بِأفواهِم وَاللّهِ مُتِمُّ نوُرِهِ وَلَوکَرِهَ الکَافِروُنَ}[۲۸].‏

علمای اهل سنّت در فضایل این روزه به دسته ای از روایات تحریف شده و ساختگی متوسل شده و با ذکر آنها سخنان خود را زرق و برق ‏می‌دهند؛ از قبیل اینکه در این روز حضرت یوسف ع از زندان آزاد گردیده و حضرت موسی ع از رود نیل عبور کرده و از دست ‏فرعونیان نجات یافته است و کشتی حضرت نوح ع در چنین روزی بر روی کوه جودی مستقر گردیده و حضرت یونس ع نیز در روز ‏عاشورا از شکم ماهی نجات پیدا کرده است.‏

وقتی انسان این امور را می‌بیند و از نزدیک شاهد خرافاتی می شود که هیچ مبنای اسلامی ندارد، به یاد این فراز معروف از زیارت عاشورا ‏می‌افتد:‏ اِنَّ هذا یَوْمٌ تَبَرَّکَتْ بِهِ بَنُو اُمَیَّهَ وَابْنُ آکِلَهِ الْاَکْبادِ اللَّعینُ ابْنُ اللَّعینِ عَلى لِسانِکَ وَلِسانِ نَبِیِّکَ صَلَى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ فى کُلِّ مَوْطِنٍ وَمَوْقِفٍ وَقَفَ فیهِ ‏نَبِیُّکَ صَلَى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ اَللَّهُمَّ الْعَنْ اَباسُفْیانَ وَمُعاوِیَهَ وَیَزیدَ بْنَ مُعاوِیَهَ عَلَیْهِمْ مِنْکَ اللَّعْنَهُ اَبَدَ الْآبِدینَ وَهذا یَوْمٌ فَرِحَتْ بِهِ آلُ زِیادٍ وَآلُ مَرْوانَ ‏بِقَتْلِهِمُ الْحُسَیْنَ ع[۲۹]‏

مسلّماً این خرافات که مردم ساده‌لوح گرفتار آن شده‌اند، از بدعت‌های بنی‌امیّه (علیهم لعنه الله و الملائکه و الناس أجمعین) است و در عصر ‏حاضر هم پیروان آنان مردم را در برگزاری جشن و سرور در روز عاشورا اغوا می‌کنند. هنگامی که اسرای خاندان نبوت وارد شام شدند، ‏بنی امیّه مردم شام را به تزیین بازار وادار کرده و آنان را مشغول به رقص و پایکوبی نمودند. امروز نیز بعضی از علمای سوء، مردم ‏مسلمان ساده را برای برگزاری جشن و سرور در روز عاشورا تشویق می‌کنند. هدف هردو یکی است و تنها زمان و مکان و انسان‌ها ‏عوض شده‌اند. هدف هردو مهجور کردن اهل‌بیت علیهم السلام و دورنگه‌داشتن مردم از این خاندان است.‏

هیچ‌گاه فراموش نمی‌کنم که یکی از مستبصرین سنگالی در سخنرانی خود می‌گفت: ما مظلوم واقع شده‌ایم؛ زیرا اجداد ما در طول تاریخ، از ‏معارف اهل‌بیت: محروم شده‌اند و این ظلم و جنایت بزرگ را علمای ما در حق ما روا داشته‌اند و آنان سبب این محرومیت ما شده‌اند. آنان ‏بوده‌اند که ما را از این خاندان و علوم آنان محروم کرده‌اند.‏

 

عاشورای حسینی در سنگال

در سنگال درباره عاشورا داستان‌هایی نقل می‌شود، حاکی از آنکه مسلمانان این دیار به خصوص در مناطق شمالی آن مثل فوتا، در عهد ‏سابق عاشورا را به معنای حسینی آن می‌شناختند و در این راستا برنامه‌هایی داشته‌اند. مثلاً در بعضی روستاها شب عاشورا تعدادی از جوانان ‏سوار بر اسب شده و شبیه امام حسین ع و اصحاب آن حضرت می شدند و اشعاری را به زبان محلی در این موضوع می‌خواندند. همچنین ‏برخی از جوانان در روز عاشورا، با یک فلز داغ، قسمتی از بازو و دست خود را می‌سوزاندند و این عمل را به خاطر همدردی با مصائب ‏امام حسین ع انجام می‌دادند. بنده بعضی از جوانانی را که این عمل را انجام داده‌ و علامت آن بر روی دست‌های آنان بود، مشاهده ‏کردم.[۳۰]‏

یکی دیگر از عادات آنان که هنوز هم باقی است، این است که صبح روز عاشورا مردم به سمت مشرق نگاه کرده و می‌گویند که حضرت ‏فاطمه زهرا س  را در آسمان مشاهده می‌کنند که در حال شستن لباس‌های خونین امام حسین ع است. آنها در این حال، یزید را لعن می‌کنند. ‏در فوتا اگر کسی ناراحت بشود، می‌گوید:«لَعنهُ اللهِ علی یَزید» و اگر کسی شخصی را بخواهد دشنام بدهد، می‌گوید: «مثل یزید». علمای ‏بزرگ سنگال نیز از قبیل حاج‌مالک سی اشعاری را در خصوص واقعه کربلا سروده‌اند، مانند این دو بیت که از وی نقل شده است:‏

لَیَبکِی حُسَیناً مُؤمِنٌ مُتِحَقّقٌ

عَلی مَا تَقوُل أَلا یَلزَمُ نائِحاً  لَه کُلّ یَومٍ صَیحَهٌ وعَوِیل

لِیَومٍ بِه سِبطُ الرَّسولِ قِتیلُ [31]

الشیخ‌عبدالعزیز سی و عاشورا

وی ولیعهد خلیفه تیجانیه در سنگال است. بنده از ایشان خواسته بودم که فتوایی بر تحریم شادی و رقص و پای‌کوبی در روز عاشورا بدهند. ‏ایشان فرمود: اساساً تعطیلی روز عاشورا با پیشنهاد مرکز خلافت تیجانیه در تیواون با رئیس‌جمهور سابق سنگال آقای عبدوالدیوف بوده و ‏اصلاً بحث عید و تأیید این اعمال خرافاتی که برخی مردم انجام می‌دهند، نبود. قرار بر این بود که این روز، روز وعظ و موعظه باشد و ‏هرشیخی در مرکز خلافت خود با برپایی مجالس، مردم را ارشاد کند؛ ولی متأسفانه افراد جاهل از این فرصت استفاده کرده و به این ‏اعمالی که هیچ توجیه شرعی ندارد، پرداخته‌اند.‏

علت اعلان تعطیل این روز از سوی دولت این بود که تعطیلات رسمی مسیحیان در تقویم سنگال، بیش از مسلمانان بود و همین موضوع ‏سبب شد که مسلمانان به این نابرابری اعتراض کنند. به دنبال آن، دولت از علما خواست که آنان یک روز دیگر به عنوان تعطیلات مسلمانان ‏پیشنهاد کرده و به تعطیلات اسلامی اضافه کنند. علمای سنگال این امر را به عهده مرکز خلافت تیجانیه گذاشتند. آنان هم پس از مشورت، ‏روز عاشورا را پیشنهاد نمودند. سپس دولت این روز را به عنوان تعطیل رسمی مسلمانان اعلان کرد.[۳۲]‏

ایشان گفت: ما در شهر تیواون اجازه نمی‌دهیم برنامه رقص و پای‌کوبی و خوشحالی اجرا شود. مردم در شب و روز عاشورا مشغول ذکر ‏و قرائت قرآن هستند و ثواب آن را به امام حسین ع هدیه می‌کنند. در این شب و روز، وعاظ مشغول موعظه و سخنرانی هستند.‏

 

عاشورا در شرف تحول

به‌لطف خداوند، با راه‌اندازی حوزه الرسول الأکرم صلی الله علیه و آله  در سال ۲۰۰۲ و اهتمام به واقعه کربلا و برگزاری مراسم و جلسات متعددی در ‏این خصوص، شاهد یک تحول چشمگیر در این مسئله هستیم. برنامه‌هایی که حوزه در این زمینه انجام داده، عبارت است از:‏

‏1.‏ برگزاری مراسم عزا در ایام عاشورای حسینی در حوزه و مدارس و مراکز تابعه؛

‏2.‏ اجرای برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی؛

این بخش به وسیله آقای شریف‌محمد علی حیدرا و با پشتیبانی و هدایت حوزه انجام می‌شد.‏

‏3.‏ چاپ مقالات متعدد در خصوص عاشورا و قیام اباعبدالله‌الحسین ع در روزنامه‌ها و مجلات کثیر‌الانتشار؛

‏4.‏ اعزام مبلغ به شهرها و روستاهای مختلف در ایام عاشورا؛

‏5.‏ برگزاری مراسم اربعین که در میان شیعیان بومی وحتی غیربومی مرسوم نبود؛

‏6.‏ برگزاری سمینار بین‌المللی عاشورا؛

این سمینار طی چهار سال و با مشارکت فعّال شریف‌محمد علی حیدرا برگزار شد. در این سمینار مدعوین از کشورهای مختلف حضور پیدا ‏می‌کردند. این همایش در سالن کنفرانس نمایشگاه بین‌المللی داکار برگزار می‌شد و تعداد شرکت‌کنندگان به بیش از دو هزار نفر می رسد. این ‏چهار همایش، تأثیر بسیار زیادی بر افکار مردم داشته و می‌توان گفت که تا حد زیادی ذهنیت آنان را در ارتباط با عاشورا تغییر داده است.‏

‏7.‏ چاپ کتاب عاشوراء، یوم عید أم یوم حزن؟ به‌وسیله شریف‌محمد علی و با مساعدت حوزه به دو زبان عربی و فرانسوی؛

این کتاب مجموعه مقالات ارائه شده در سمینار اول است.‏

‏8.‏ چاپ سه هزار و پانصد نسخه از کتاب کربلا اثر شیخ‌عبدالمنعم الزین به زبان فرانسه به‌وسیله حوزه و توزیع آن.‏

‏9.‏ مجموعه برنامه‌های یاد شده تأثیر بسیاری بر مسلمانان سنگال گذاشته است؛ به‌طوری که در بسیاری از شهرها و روستاها، دیگر ‏مراسم تمخریت به شکل شادی و رقص و پای‌کوبی برگزار نمی‌شود. گاهی بنده به دوستان می‌گویم که اگر وجود حوزه در سنگال ‏تنها این اثر را داشته، باشد، همین بزرگ‌ترین موفقیت است و امیدواریم در آینده نه‌چندان‌دوری شاهد آن باشیم که مسلمانان سنگال، ‏روز عاشورا را به عنوان روز عزای سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام ارج نهند. البته باید حمایت‌های مادی و هدایت‌های ‏معنوی و فکری از این خیزش مقدس و خداپسندانه ادامه داشته باشد.‏

 

عاشورا در میان تیجانی‌های دیگرکشورهای غرب آفریقا

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و وارد شدن حرکت تشیع به مرحله جدید خود، بسیاری از علما و شیوخ طریقه تیجانیه، به مذهب تشیع ‏گرایش پیدا کرده و بعضی از آنان به مذهب اهل‌بیت علیهم السلام گردن نهادند. می‌توان ادعا کرد که در حال حاضر، بزرگ‌ترین مراسم عاشورایی در ‏کشورهای غرب آفریقا، بیشتر با مشارکت پیروان طریقه تیجانیه برگزار می‌شود. در این زمینه می‌توان به مراسم عاشورا و اربعین شیعیان ‏کشور نیجریه اشاره کرد. آنان همه‌ساله با جمعیت میلیونی در سراسر این کشور، در مراسم راهپیمایی عاشورا و اربعین شرکت می کنند. ‏بسیاری از مستبصرین در کشورهای غرب آفریقا از پیروان طریقه تیجانیه هستند و حتی آن‌دسته از کسانی که مستبصر نشده‌اند، در مناسبت‌ها ‏و مراسم عاشورایی شیعیان شرکت می‌کنند.‏

برخی کشورهای غرب آفریقا که مراسم عاشورا در آنها برگزار می‌شود، عبارت‌اند از: مغرب، موریتانی، مالی، سنگال، گامبیا، گینه ‏بیسائو، گینه کوناکری، بورکینافاسو، نیجر، نیجریه، کامرون، ساحل عاج، غنا، بنین، توگو، سیرالئون و لیبریا. در همه این کشورها، علاوه ‏بر شیعیان بومی، شیعیان مهاجر لبنانی نیز مراسم عاشورایی باشکوهی برگزار کرده و کلیه این برنامه‌ها پس از انقلاب اسلامی ایران شروع ‏شده است. پیش از انقلاب، تنها در چند کشور از قبیل سنگال و ساحل عاج، مراسمی بسیار محدود به‌وسیله لبنانی‌ها برگزار می‌شد.‏

 

پاورقی ها:

‏[۲۲]. احزاب و اوراد، ص ۱۸۲.‏

‏[۲۳]. کفایه الراغبین، ج۱، ص ۵۴.‏

‏[۲۴]. جواهر المعانی و بلوغ الأمانی، ص ۸۴.‏

‏[۲۵]. مذهب أهل‌البیت: فی فتاوی مراجع الدین فی السنغال، شیخ‌عبدالمنعم الزین، ص ۳۰.‏

‏[۲۶]. سوره نجم، آیه ۵۹.‏

‏[۲۷]. سوره کهف، آیه ۹.‏

‏[۲۸]. سوره صف، آیه ۹.‏

‏[۲۹]. مفاتیح الجنان، زیارت عاشورا.‏

‏[۳۰]. مشاهدات شخصی نگارنده.‏

‏[۳۱]. لقد هاج‌قلبی، الشیخ‌مالک سی، ص ۹.‏

‏[۳۲]. مصاحبه نگارنده با شیخ‌عبدالعزیز سی.‏

 

منبع: فصل ششم کتاب تصوف در غرب آفریقا: طریقه تیجانیه، حجت الاسلام و ‏المسلمین سید محمد شاهدی.‏