فعاليت مسلمانان در جنوب آفريقا

  • کد خبر: 1219
  • منبع خبر: مجله پژوهه

خلاصه در چند دهه‌ گذشته، با گسترش نسبي اسلا‌م در جنوب آفريقا و انسجام مسلمانان در اين منطقه، جمعيت‌ها و سازمان‌هاي اسلا‌مي فعاليت خود را درآن منطقه آغاز نمودند. رهبران اين مؤسسات و كشورهاي پشتيبان آنها سعي دارند تا حد امكان، ‌در راستاي اهداف و برنامه‌هاي تبليغي خود، ‌به مردم نيازمند كمك نمايند.


اشاره:

در چند دهه‌ گذشته، با گسترش نسبي اسلا‌م در جنوب آفريقا و انسجام مسلمانان در اين منطقه، جمعيت‌ها و سازمان‌هاي اسلا‌مي فعاليت خود را درآن منطقه آغاز نمودند. اين سازمان ها امكاناتي محدود و متكي به منابع خارجي دارند. كمبود منابع مالي از جمله مشكلا‌ت اصلي آنها به شمار مي رود. رهبران اين مؤسسات و كشورهاي پشتيبان آنها سعي دارند تا حد امكان، ‌در راستاي اهداف و برنامه‌هاي تبليغي خود، ‌به مردم نيازمند كمك نمايند.

در اين نوشتار، ويژگي‌هاي مهم و فعاليت‌هاي فرهنگي و ديني اين مؤسسات، به طور مختصر بيان مي شود.

در چند دهه‌ اخير،‌ زيمبابوه و آفريقاي جنوبي از نظر اقتصادي و فرهنگي رشد قابل توجهي داشته‌اند و در آفريقا مؤثر بوده‌اند. از اين رو، حضور فعال مسلمانان در اين منطقه مي‌تواند تأثيرات شگرفي را در آفريقا داشته باشد.

در پايان مقاله، فعاليت‌هاي كشورهاي اسلا‌مي و مسلمانان در نقاط جنوبي آفريقا را يادآوري شده است. اين نوشتار، ترجمه‌ي مقاله‌ي خارجي بوده است، ولي از منابع ديگر نيز در آن استفاده شده كه در پايان مقاله، به آنها اشاره شده است.

 

فعاليت هاي مسلمانان در زيمبابوه‌

مؤسسات ديني سعي دارند اعتقادات،‌ فرهنگ، آداب، رسوم و هويت‌هاي ديني خود را حفظ نمايند. در اين راستا، مسلمانان زيمبابوه از اواخر دهه‌ي چهل، فعاليت‌هاي فرهنگي و ديني خود را شروع كردند.(١)

محور فعاليت آنان در زيمبابوه، آموزش تعليمات ديني به مسلمانان،‌ به ويژه جوانان، در مساجد و مدارس بود. اين مؤسسات فرهنگي - اسلا‌مي به رهبري و كمك علما، تجار و جوانان مسلمان، فعاليت خود را ادامه دادند.

در شهرهاي بزرگ زيمبابوه،‌ مسجد جامعي براي برگزاري نماز ايجاد شده است. علوم قرآني، احكام، احاديث و اعتقادات اسلا‌مي در اين مساجد تدريس مي‌شود.

افزون بر اين مساجد، بيش از چهل مسجد در شهرهاي كوچك و روستاها وجود دارد كه توسط مسلمانان براي اجتماعات ديني و اقامه‌ نماز ساخته شده است.

اولين مسجدي كه در زيمبابوه بنا شد، مسجد «هراره» است كه تاريخ بناي آن به سال ١٣٠٦ ش بر مي‌گردد. اين مسجد هر روز پذيراي هزاران نمازگزار است.

بناي مسجد «ريجيويو» (Ridgiview)، كه گنجايش دو هزار نمازگزار را دارد، در سال ١٣٦١ش به اتمام رسيد و به معهد فرهنگي - اسلا‌مي اضافه شد تا براي آموزش ديني كودكان و نوجوانان مسلمان مورد استفاده قرار گيرد.

بزرگ ترين شهرهاي زيمبابوه كه مساجد بزرگ در آن وجود دارد عبارت‌اند از: «گوراكوكو»، «مگونيگور موتار»، «كادوم» و «بولا‌وايو».

مدارسي كه در كنار اين مساجد ساخته شده است،‌ توسط عالمان و استادان مسلمان هندي و پاكستاني، كه براي تبليغ به زيمبابوه آمده‌اند،‌ اداره مي‌شود. شمار اندكي از آفريقايي‌ها نيز متولي و رييس هيأت امناي مساجد هستند. مساجد كوچكي كه توسط مالزياي ها ساخته شده ، توسط خودشان اداره مي‌شود.

در مساجدي كه توسط هندي‌ها و پاكستاني‌ها اداره مي‌شود، بيش‌تر استادان و علما از هند و پاكستان براي تدريس علوم اسلا‌مي به زيمبابوه دعوت مي‌شوند. اين مسأله براي فعاليت آنها اهميت و موضوعيت دارد و نسبت به آن تأكيد دارند. مشكل اساسي‌اي پيش روي اين مساجد اين است بازده پايين علما و استادان مدعو مي باشد. دليل اين امر به قرار زير است:

١. شناخت كافي و جامعي از مردم و فرهنگ منطقه‌ي جنوب آفريقا، به ويژه زيمبابوه و مسلمانان آفريقايي ‌ندارند.

٢. از علوم جديد و آكادميك و مسايل اجتماعي منطقه آگاهي ندارند.

٣. فرهنگ شبه قاره‌ هند با فرهنگ پيچيده زيمبابوه بسيار تفاوت دارد.

هزينه‌ مساجد و مدارس از طريق كمك‌هاي مسلمانان، ‌به ويژه بزرگان آسيايي، تأمين مي‌شود.

 

مؤسسات اسلا‌مي زيمبابوه‌

١. مجلس علماي اسلا‌مي‌

تعدادي از مسلمانان و جمعيت‌هاي اسلا‌مي مؤسسات اسلا‌مي زيمبابوه را اداره مي‌كنند. تقريباً در تمام شهرهاي زيمبابوه جماعت اسلا‌مي وجود دارند.

تمام جمعيت‌هاي اسلا‌مي ارتباط نزديكي با هم دارند و زير نظر مجلس علماي زيمبابوه هستند.(٢)

عملكرد و نقش مجس علما همانند «شوراي مفتي» در ساير كشورهاي اسلا‌مي است. اين مجلس در سال ١٣٥٤ش با ٢٥ نفر عضو از ائمه‌ي جمعه و جماعات ‌تأسيس شد، ‌ولي تعداد اعضاي آن اكنون به هشتاد نفر رسيده است. بيش‌تر اعضاي آن اهل مالزي هستند. در سال‌هاي اخير، ‌تعدادي از علماي بومي آفريقايي نيز در آن عضويت پيدا كرده‌اند. هدف اصلي از تأسيس اين مجلس، توسعه و تقويت تعاليم ديني و تبليغات اسلا‌مي در زيمبابوه است.

 

٢. مركز تبليغات اسلا‌مي‌

مركز تبليغي اسلامي زيمبابوه (mission zimbabwe islamic) در پايتخت قرار دارد و نقش بسيار مؤثر و مهمي در پاسداري از اعتقادات اسلا‌مي و هويت ديني و فرهنگي مسلمانان ايفا مي‌كند.

 

٣. سازمان جوانان مسلمان‌

سازمان جوانان مسلمان نقش مهمي را در رشد و توسعه‌ فعاليت‌هاي اسلا‌مي جوانان بر عهده دارد.

فعاليت هاي اين سازمان عبارت است از: امر به معروف و نهي از منكر، ‌تربيت جوانان، حفظ شعاير ديني و تقويت و حفظ هويت اسلا‌مي.

شادابي و پرتحرك بودن كنفرانس اسلا‌مي جوانان آفريقاي جنوبي، كه در شهر دوربان برگزار شد،‌ سبب رشد و شكوفايي فعاليت‌هاي مذهبي جوانان مسلمان زيمبابوه گشت.

زماني موقعيت مؤسسات اسلا‌مي در آفريقا مي‌تواند رشد و توسعه پيدا كند كه بتوان اين موقعيت را براي تقويت و گسترش،‌ توسط دولت‌هاي جنوب آفريقا زمينه‌سازي كرد، زيرا فعاليت‌هاي تبليغي بدون محدوديت صورت مي‌پذيرد. در اين راستا از آن‌جا كه تأثيرگذاري فرهنگ جنوب آفريقا به ديگر نقاط قاره‌ آفريقا كاملا‌ً مشهود مي‌باشد، مي‌تواند نتايج مهمي را داشته باشد.

نخستين سازمان اسلا‌مي جوانان زيمبابوه در سال ١٣٢٤ش پس از حركت محمد علي جناح در پاكستان شكل گرفت. اين سازمان پس از جدايي پاكستان از هند نتوانست ادامه‌ي حيات بدهد.

اولين سازمان جامع جوانان در شهر «كوكو» در سال ١٣٣٢ش بر اساس الگوي سازمان انجمن جوانان مسلمان پيشتاز (The prohressive muslim young leahue Que Que) تأسيس شد. به تدريج، به تبعيت از آن، سازمان‌هايي بلا‌وايو (Bugawyou) ساليسباري (Salisbary)،‌ ايجاد شد.

هدف اين بود كه تمام جنبش‌هاي مسلمان جوان زيمبابوه زير پوشش قرار گيرد و توسعه يابد. از اين رو، ‌اولين كنفرانس در سال ١٩٥٩م در شهر كوكو با حضور پنجاه نفر برگزار شد.

مهم ترين مصوبه‌ اين كنفرانس،‌ ايجاد سازمان جامع جوانان بود. اين سازمان با آغاز به كار مجلس اسلا‌مي رودزياي جنوبي، ‌اولين دستور كاري آن تهيه‌ وسايل و امكانات براي تقويت، تشويق و پشتيباني از مباني ديني اخلا‌قي، اردن (١٣٤١ش)، ‌(قدس ١٣٤٢ش) و مكه‌ مكرمه (١٣٤٤ش) همت گماشت.

اعضاي اصلي مجلس اسلامي و ديگر سازمان‌ها (از جمله سازمان‌هاي محلي جوانان) را آسيايي‌هاي مهاجر زيمبابوه تشكيل مي‌دهند. آنان در تقويت، نفوذ و رشد جنبش اسلا‌مي در زيمبابوه توفيقاتي قابل توجه داشته‌اند.

فعاليت هاي اسلا‌مي در زيمبابوه در سي سال اخير رشد چشم‌گيري داشته و توانسته است جايگاه خود را تقويت كند. اين وضعيت در ضمن فعاليت مسلمانان در اثبات هويت خودشان از طريق مؤسسات ديني و موقعيت‌هاي اجتماعي و همچنين فعاليت هاي اقتصادي در كشورهاي صنعتي، كه كسب كرده‌اند، آشكارتر مي‌شود. همكاري مسلمانان در مبارزه‌ي مردم و دولت عليه رژيم نژادپرستي و... توانست موقعيت مسلمانان را در زيمبابوه بهبود بخشد.

سازمان‌هاي اسلا‌مي علا‌وه بر فعاليت هاي تبليغي، در اكثر مناطق مختلف زيمبابوه به خدمات رفاهي (مانند آب‌رساني)، خدمات درماني و اطعام افراد بي‌بضاعت غيرمسلمان پرداختند.

آنها در حل مشكلا‌ت مقطعي مانند خشك‌سالي، به طور جدي با دولت و مردم همكاري كردند.

در سال‌هاي خشك‌سالي،‌ هيأت اسلا‌مي زيمبابوه اي در شهر هراره تشكيل شد تا بتواند به صورت مطلوب به آسيب ديدگان از خشك‌سالي كمك مادي و غذايي نمايند.

اين فعاليت‌ها باعث شد تا مسلمانان ازجايگاه خاصي در زيمبابوه برخوردار شوند. پيروزي سياه‌پوستان بر سفيدپوستان نژادپرست و استقلا‌ل اين كشور، دو پيامد مهم براي مسلمانان داشت:

١. رشد جنبش اسلا‌مي و گسترش آن در مناطق مختلف؛

٢. از بين رفتن موانع فيزيكي و فرهنگي تبليغات اسلا‌مي.

 

چالش هاي روبه روي مؤسسات اسلا‌مي زيمبابوه عبارت‌اند از:

١. جامعه‌ي بومي و فرهنگ قبيله‌اي ريشه دار؛

٢. نفوذ مسيحيت در سطح بسيار گسترده؛

٣. بي سوادي مسلمانان و عدم آگاهي آنان از تعاليم اسلا‌مي؛

٤. برخوردار نبودن جوانان مسلمان از تحصيلا‌ت دانشگاهي كه ناشي از فقر مالي است؛

٥. كمبود علماي اسلا‌مي؛

٦. بيش‌تر مبلغان مذهبي مسلمان در زيمبابوه اهل هند و پاكستان هستند و با زبان انگليسي و زيمبابوه‌اي بيگانه هستند. از اين‌رو، آنان كارآمدي لا‌زم را ندارند.

مشكلا‌ت و سختي‌هاي فراواني فراروي فعاليت‌هاي اسلا‌مي وجود دارد كه امكان بيان آنها در اين مقاله نيست.

 

ملا‌حظات‌

در اين مقاله ‌نام سازمان‌هاي اسلا‌مي زيمبابوه و بسياري از فعاليت‌هاي آنها در اين كشور بيان شده است، ‌ولي منابع و وابستگي آنها مورد توجه قرار نگرفته است. بنابراين، لا‌زم است براي اطلا‌ع بيش‌تر خوانندگان از وضعيت مهمانان زيمبابوه، به طور اجمال، ‌به ويژگي‌ها و حيطه‌ي فعاليت‌ها و وابستگي اين سازمان ها به ديگر كشورها و سازمان‌ها اشاره نماييم. قبل از آن ‌وضعيت شيعيان را در اين كشور بررسي مي‌كنيم.

شيعيان چند خانواده‌ هندي (خوجه‌ي اثني عشري)، ‌ايراني، پاكستاني، ‌لبناني و بومي،‌ جمعيت شيعيان اين كشور را تشكيل مي‌دهند.

تعدادي از بوميان اهل سنت در سال‌هاي اخير به تشيع روي آورده‌اند. گرايش چند تن از شيوخ صاحب‌نام به تشيع، در گسترش مذهب اهل بيت(ع) در زيمبابوه نقش مهمي ايفا نمود. جمعيت شيعيان در سال‌هاي اخير با برگزاري كلا‌س‌هاي اصول عقايد، برنامه‌هاي مذهبي و ... در مساجد، رو به افزايش است.

برخي از جوانان از طريق سازمان‌هاي شيعي تانزانيا، سعي كردند نسبت به مذهب شيعه اطلا‌عات بيش‌تري كسب نمايند. زنان نيز در اين زمينه فعاليت خوبي دارند.

مؤسسات مذهبي مسلمانان زيمبابوه، كه برخي از آنها در اين مقاله معرفي شدند، كشورهاي عربي و عمدتاً كشورهايي با گرايش‌هاي‌ تبليغي راديكال مذهبي و فرقه اي (از جمله عربستان،‌ كويت، ليبي و مصر) وابسته اند.

 

منابع:

١. الا‌سلا‌م في افريقيه، عبدالرحيم الطيب مدثر و عبدالقادر التيجاني، دارالفكر المعاصر بيروت، و دارالفكر‌ دمشق، ٢٠٠١م.

2. اطلس روابط بين الملل،‌ آندره بوي، ترجمه‌ حسين حميدي نيا، دفتر مطالعات سياسي و بين المللي،‌ چاپ اول، ‌١٣٨٠.

3. نشريه‌ مطالعات آفريقا، دفتر مطالعات سياسي و بين المللي، ‌سال هفتم، شماره  ششم، ١٣٨١.

٤. زيمبابوه،‌ امير بهرام عرب احمدي، مؤسسه‌ توسعه دانش و پژوهش ايران، ١٣٨١.

٥. شيعيان تانزانيا،‌ مركز مطالعات فرهنگي - بين المللي، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلا‌مي، ١٣٧٨.

6. جهان مذهبي، ريچارد بوش - رابرت وير و ديگران، ترجمه‌ عبدالرحيم گواهي، دفتر نشر فرهنگ اسلا‌مي، ١٣٧٨.

٧. سرزمين اسلا‌م، غلا‌مرضا گلي زواره، دفتر تبليغات اسلا‌مي حوزه‌ علميه‌ قم، ١٣٧٢.

٨. كليات قاره ها، رحيم مشيري، نشر قومس، چاپ چهارم، ١٣٨١.

٩. دايره المعارف شهرهاي جهان، ترجمه و تأليف‌ عبدالحسين سعيديان، نشر علم و زندگي، ١٣٨٣.

١٠. كشورهاي خارجي،‌ همپشاير ديويد، ترجمه‌ ساناز گرجي‌زاده و ديگران، نشر اشتياق، چاپ اول، ١٣٨١.

١١. كتاب سبز،‌ وزارت امور خارجه، زيمبابوه، بي تا.

١٢. كتاب سبز، وزارت امور خارجه، آفريقاي جنوبي، بي تا.

 

پي نوشت ها:

١. وضعيت فرهنگي اجتماعي مسلمانان،‌ علي محمدطالبي‌ بيدهندي.

٢. اين سازمان داراي ارتباط نزديكي با  العالم‌الاسلا‌ميه عربستان‌ است و بخش قابل توجهي از بودجه‌ آن از طريق اين مركز و بازرگانان عرب تأمين مي‌شود. به عنوان مثال، مسجد ريجيويو، كه از بزرگ‌ترين و مجلل‌ترين مساجد مالزي محسوب مي‌شود، توسط مجلس العلما اداره مي‌گردد. آنان همچنين مدرسه اي به نام «اقراء» در حومه‌ هراره دارند. اين مركز هر چند ماه،‌ نشريه‌اي ديني با نام «رساله‌ ‌الا‌من» منتشر مي كند.

 

نویسنده: محمود مقيمي‌

منبع: مجله پژوهه مرداد و شهریور 1383، شماره 7/ فعالیت مسلمانان در جنوب آفریقا